نصرالله صالحی

خاندان فروغی از دوران ناصری تا دوره محمدرضا شاه، در عرصه فرهنگ، دانش و سیاست، جایگاه ممتاز و ماندگاری داشته است. ذکاءالملک فروغی با انتشار یک دهه روزنامه تربیت، تأثیر زیادی در فراهم شدن مقدمات نهضت مشروطیت ایفا کرد. در این روزنامه، نخستین بار نام و آثار متفکران، اندیشمندان و نویسندگان بزرگ فرانسه به ایرانیان معرفی شد. فرزندان فروغی، محمدعلی و ابوالحسن نیز در زمینه ترویج دانش و فرهنگ جدید تأثیر بسزایی داشتند. محمدعلی آثار ماندگاری خلق کرد. سیر حکمت در اروپا و برخی آثار دیگر او تحت تأثیر اندیشه های فیلسوفان فرانسوی شکل گرفت. ابوالحسن با تأسیس دارالمعلمین مرکزی (1297ش.) نقش مؤثری در شکل گیری تعلیم و تربیت نوین در ایران داشت. در این نهادِ آموزشی در کنار معلمان ایرانی، معلمان فرانسوی نیز تدریس می کردند. فرزندان محمدعلی فروغی، به ویژه محسن فروغی، سهم مهمی در نشر و ترویج فرهنگ فرانسه در ایران داشتند. فروغی ها با تأمل در عقب ماندگی ایران از غافله تمدن جدید، در فکر یافتن راهی برای ترقی و تجدد ایران بودند. آن ها به سهم خود کوشیدند تا در نشر فرهنگ و مدینت جدید در ایران اثرگذار باشند. فروغی ها چون فرانسه را مهد علم و تمدن جدید می دانستند و سخت دل بسته آن بودند، می کوشید از راه های مختلف به نشر و گسترش فرهنگ فرانسه در ایران بپردازند. جُستار حاضر می کوشد مسئله عقب ماندگی ایران از دید خاندان فروغی را تبیین کند و دستاوردهای این خاندان در گسترش فرهنگ و تمدن جدید در ایران را به روش توصیفی تحلیلی بررسی کند.

ایران و عثمانی طی سده های متمادی روابط بسیار پُر فراز و نشیبی داشتند. پس از امضای عهدنامه دوم ارزنه الروم در 16 جمادی الثانی 1263/ 1 ژوئن 1847 کوشش هایی برای حل اختلاف های دو کشور، با تمرکز بر تحدید حدود، آغاز شد. فعالیت نخستین کمیسیون تحدید حدود که از 1266 تا 1268ق./ 1850-1852م. به درازا کشید، بدون نتیجه پایان یافت و اختلاف های دو دولت همچنان پابرجا ماند. بیست و چهار سال بعد از پایان کمیسیون اول، با وساطت روس و انگلیس، مقدمات برگزاری کمیسیون دوم در اسلامبول فراهم شد و در طول دو سال، چهار دور مذاکره انجام شد. جسُتار حاضر می کوشد به روش توصیفی - تحلیلی و با استناد به اسناد نویافته، چرایی و چگونگی برگزاری کمیسیون دوم و علل تعویق و تعلیق آن را تبیین کند. یافته های پژوهش حاکی است با بروز بحران های داخلی در عثمانی و سپس شورش بالکان و اعلام جنگ روسیه به عثمانی (10ربیع الثانی 1294/ 24 آوریل 1877) مذاکرات به تعویق افتاد. تلاش های دیپلماتیک نمایندگان ایران برای ازسرگیری مذاکرات به دلیل عدم تمایل نمایندگان سه دولت روس، انگلیس و عثمانی، به نتیجه نرسید و کمیسیون دوم تحدید حدود تعلیق شد. یک بار دیگر تلاش های دیپلماتیک برای حل و فصل اختلافات ایران و عثمانی نافرجام ماند.