توسعه تهران در منظرهای آستانه ای: توابع محلات در دارالخلافه ناصری (مقاله علمی وزارت علوم)
درجه علمی: نشریه علمی (وزارت علوم)
آرشیو
چکیده
در دوران سلطنت ناصرالدین شاه، در سال ۱۲۸۴ق، برای تهران حصار تازه ای ساخته شد تا متناسب با نیازهای دوران تازه توسعه یافته، مدرنیزه شود و دارالخلافه ناصری گردد. به این ترتیب، تهران مرز و آستانه ای جدید و توسعه ای بی سابقه در چهار جهت یافت که جز محله دولت در شمال، بقیه تابع محله مجاور خود در درون بافت کهن شهر خوانده شدند و بخش های جدید شهری را در وضعیت آستانگی شکل دادند. مطالعات مختلفی که درباره توسعه تهران در این دوره انجام شده است، این موضوع را از منظر آستانگی و به صورتی فضامند بررسی نکرده اند. این مقاله بر آن است که با راهبردی تاریخی نشان دهد توابع محلات توسعه هایی در آستانه بودند که در نبود تصوری از توسعه کلی شهر، نابرابری شرایط محیطی در پهنه جغرافیایی، تمایلات تجددطلبانه و شکاف های اجتماعی، مداخلات حکومت و گروه های مختلف اجتماعی برای تحقق خواسته ها و نیازهای خود، کیفیت های فضایی متمایزی یافتند؛ به ترتیبی که در گذر از آستانه، منظر شهری تازه ای برای تهران پدید آمد. مشخصه این منظر بافت و ساختاری نامتجانس در محدوده های جدید بود: در شمال و شمال غرب انتظام نسبی فضایی با باغات، خیابان های وسیع و فرنگی مآب، مکان های زیست دوگانه، رها از هنجارهای جامعه سنتی و مکان هایی برای آزاد اندیشی؛ در جنوب و جنوب شرق بافتی پراکنده، نامنظم و کم امکان که تهیدستان برای بودن در کنار هم و در امنیت فضای شهری بدان روی می آوردند. به این ترتیب در وضعیت آستانگی، محدوده هایی پدید آمد که نه به شهر قدیم شباهت داشتند و نه به هم شبیه بودند؛ هرچند جغرافیاهای شمال و جنوب را برساختند.Tehran’s Development in Liminal Landscapes: Tāvabi‘-i Mahallat in the Dar al-Khilafah-ye Naseri
Twenty years after Naser al-Din Shah's ascension to the throne, the rampart built during the Safavid period of Shah Tahmasb was demolished, and a new wall was constructed to expand, modernize, and transform Tehran into the “Dar al-Khilafa-yi Nasirī”, befitting the modern era. With the construction of Tehran's new wall, the city gained a new boundary and threshold, leading to unprecedented urban development. The city expanded in all four directions, and new quarters joined to its north, south, east, and west. Except for Mahalla-yi Dowlat in the north, these newly developed areas were named as tābi‘-i mahalla, subordinate extensions to older neighborhoods, creating liminal urban spaces. While Tehran's development during Naser al-Din Shah's reign has been studied, the lens of liminality and its spatial consequences remains unexplored. Using first-hand written and visual sources and a historical strategy, this study aims to demonstrate that these Tābi‘-i mahalla were indeed liminal developments. The Absence of a vision of the city's overall development and planning, unequal environmental conditions across the city's geographical expanse, modernization trends, social divisions, and the competing demands of the government and various social groups shaped distinct spatial qualities. Consequently, a new, heterogeneous urban landscape emerged at this threshold. The characteristic of this landscape, which had a heterogeneous texture and structure, was a relative spatial order in the north and northwest, featuring gardens, wide, European-style streets, dual living spaces, free from the norms of traditional society, and havens for free thought, out of the observer's eye. In contrast, the southern and southeastern landscape was characterized by a scattered, irregular, and resource-poor environment where the impoverished sought community and urban security. In this way, in a state of liminality, areas emerged that neither resembled the old city nor were similar to one another, yet they constructed the geographies of the north and south.
تبلیغات
