تحلیل پویای تأثیر پایبندی به اصول شریعت بر رفتار مالی خانوارها در ایران (مقاله علمی وزارت علوم)
درجه علمی: نشریه علمی (وزارت علوم)
آرشیو
چکیده
مقدمه: رفتار مالی خانوارها در جوامع اسلامی تحت تأثیر اصول شریعت، مانند حرمت ربا و تشویق به انفاق، قرار دارد. اقتصاد اسلامی با ارائه چارچوبی هنجاری، فراتر از ملاحظات صرفاً مادی، به تحلیل رفتار مالی می پردازد. با این حال ادبیات موجود دچار فقدان مدل های ریاضی پویا و داده های تجربی برای تحلیل کمی این تأثیرات است. هدف: این پژوهش با هدف تحلیل پویای تأثیر پایبندی به موازین شرعی بر الگوی مصرف، پس انداز و تخصیص منابع مالی خانوارهای ایرانی انجام شده است. هدف اصلی ارائه یک مدل ریاضی پویاست که متغیرهای اسلامی مانند انفاق و پرهیز از ربا را در کنار متغیرهای متعارف مصرف و پس انداز تلفیق می کند. روش شناسی: پژوهش حاضر از یک رویکرد ترکیبی استفاده کرده است که شامل مدل سازی ریاضی پویا، گردآوری داده های تجربی از طریق پرسشنامه ای جامع از 412 خانوار در پنج شهر ایران (تهران، مشهد، اصفهان، شیراز و تبریز) در سال 1403 و تخمین و شبیه سازی پارامترهای مدل با روش حداقل مربعات غیرخطی (NLS) می شود. یافته ها: نتایج تجربی تحلیل ها نشان داد که پایبندی به اصول شریعت به طور معناداری الگوهای مصرف، پس انداز و تخصیص منابع را تغییر می دهد. همبستگی مثبت و قوی (73/0) بین α(t) و انفاق (Z(t)) و همبستگی منفی (61/0-) بین α(t) و درآمد ربوی (R(t)) مشاهده شده است. خانوارهای با پایبندی بالا (α(t) > 0.7) منابع بیشتری به انفاق و پس انداز اختصاص داده اند، مصرف متعادل تری داشته اند و به طور چشمگیری از ربا دوری کرده اند. درمقابل خانوارهای با پایبندی پایین، مصرف بالاتر و استفاده بیشتری از ابزارهای ربوی گزارش کرده اند. نتیجه گیری: این مطالعه نشان می دهد موازین شرعی نقش محوری و کمّی در شکل دهی به رفتار مالی خانوارها ایفا می کنند. یافته ها پیامدهای مهمی برای سیاست گذاری مالی در نظام های اسلامی دارد و بر ضرورت توسعه ابزارهای مالی مشروع و کارآمد برای پاسخ گویی به ترجیحات خانوارها تأکید می کند.Dynamic Analysis of the Impact of Adherence to Sharia Principles on Household Financial Behavior in Iran
Introduction: Household financial behavior in Islamic societies is shaped by Sharia principles such as the prohibition of usury and the encouragement of charitable spending (infaq). Islamic economics, by offering a normative framework beyond purely material considerations, provides a distinct lens for analyzing these behaviors. However, the existing literature suffers from a lack of dynamic mathematical models and empirical data capable of quantitatively capturing these effects.
Objective: This study conducts a dynamic analysis of how adherence to Sharia-based norms influences the consumption, saving, and financial resource allocation patterns of Iranian households. Its main contribution is the development of a dynamic mathematical model that integrates Islamic variables—such as charitable spending Z(t) and avoidance of usurious income R(t)—alongside conventional consumption and saving variables, with adherence to Sharia measured through a formal index α(t).
Methodology: The research adopts a mixed-method approach involving dynamic mathematical modeling, the collection of empirical data from a comprehensive survey administered to 412 households across five major Iranian cities (Tehran, Mashhad, Isfahan, Shiraz, and Tabriz) in 2024, and the estimation and simulation of model parameters using the Nonlinear Least Squares (NLS) method.
Findings: The empirical results show that adherence to Sharia principles significantly alters household patterns of consumption, saving, and financial allocation. A strong positive correlation (0.73) was found between α(t) and charitable spending Z(t), and a strong negative correlation (–0.61) between α(t) and usurious income R(t). Households with high adherence (α(t) > 0.7) allocated more resources to infaq and saving, maintained more balanced consumption, and exhibited substantially lower engagement in usury. In contrast, low-adherence households reported higher consumption levels and greater reliance on interest-based financial tools.
Conclusion: The study concludes that Sharia-based norms exert a measurable and influential role in shaping household financial behavior. These findings carry significant implications for financial policymaking in Islamic economies and underscore the necessity of developing efficient and Sharia-compliant financial instruments that align with household preferences.
تبلیغات
