تحلیل غبن در بازار سرمایه ایران: رویکردی فقهی و مبتنی بر نظریه بازی ها (مقاله علمی وزارت علوم)
درجه علمی: نشریه علمی (وزارت علوم)
آرشیو
چکیده
در بازار سرمایه ایران، وجود اطلاعات نامتقارن و ضعف شفافیت، زمینه ساز بروز پدیده غبن فاحش در معاملات شده است؛ به گونه ای که برخی بازیگران بازار با بهره گیری از دسترسی انحصاری به اطلاعات یا تبانی با نهادهای ناظر، می توانند معاملات را به زیان طرف ضعیف تر رقم بزنند. مسئله اصلی این پژوهش، بررسی میزان وقوع غبن فاحش ناشی از عدم تقارن اطلاعاتی و تأثیر آن بر کارایی و عدالت اقتصادی بازار سرمایه است. سؤال محوری تحقیق آن است که آیا معاملات مبتنی بر غبن فاحش در بازار سرمایه ایران رخ می دهد و این پدیده چه پیامدهایی برای سلامت بازار دارد؟ فرضیه پژوهش بر این استوار است که بی توجهی به قاعده نفی غبن و نبود نظارت مؤثر، منجر به زیان غیرمتعارف برای برخی فعالان بازار و کاهش اعتماد عمومی می شود. روش تحقیق به صورت توصیفی-تحلیلی و با بهره گیری از مدل سازی نظریه بازی ها انجام شده است تا رفتار بازیگران بازار در شرایط اطلاعات نامتقارن شبیه سازی و تحلیل گردد. نتایج تحقیق نشان می دهد که در برخی موارد، معاملات بازار سرمایه ایران مشمول غبن فاحش است و غفلت از قاعده نفی غبن، نه تنها موجب زیان طرف مغبون، بلکه باعث اختلال در نظام قیمت گذاری و کاهش کارایی بازار می شود. راهکارهایی چون الزام به افشای کامل اطلاعات، تقویت نظارت مستقل و آموزش مالی به سرمایه گذاران، می تواند زمینه کاهش غبن و ارتقای سلامت بازار سرمایه را فراهم آورد.Analysis of Ghabn in Iran's Capital Market: A Jurisprudential and Game Theory-Based Approach
In Iran’s capital market, the presence of asymmetric information and lack of transparency have paved the way for the emergence of gross unfairness (ghabn fāhesh) in transactions, allowing some market participants—by exploiting exclusive access to information or collusion with regulatory bodies—to conduct deals at the expense of the weaker party. The main issue addressed in this study is to examine the extent of gross unfairness resulting from information asymmetry and its impact on the efficiency and economic justice of the capital market. The central research question is whether transactions based on gross unfairness occur in Iran’s capital market and what consequences this phenomenon has for market integrity. The research hypothesis posits that neglecting the rule of negating unfairness and the absence of effective oversight lead to disproportionate losses for certain market participants and a decline in public trust. The research method is descriptive-analytical, utilizing game theory modeling to simulate and analyze the behavior of market participants under asymmetric information conditions. The findings show that, in some cases, transactions in Iran’s capital market are subject to gross unfairness, and ignoring the rule of negating unfairness not only harms the disadvantaged party but also disrupts price mechanisms and reduces market efficiency. Measures such as mandatory disclosure of complete information, strengthening independent oversight, and financial education for investors can reduce unfairness and enhance the health of the capital market.
تبلیغات
