جیمز اسکات

استان سیستان و بلوچستان به دلیل دوری از مرکز کشور و اقلیم منطقه، همواره با مشکلات حمل ونقل و ارتباط با مرکز مواجه بوده است. از دهه ۱۳۴۰، دولت مرکزی با الهام از منطق دولت مدرن و با هدف همگن سازی فضایی و تقویت حاکمیت، اقدام هایی را که برای پیوند این منطقه با بدنه کشور پیش از آن آغاز شده بود، شتاب بیشتری داد. توسعه زیرساخت های حمل ونقل هوایی یکی از ابزارهای کلیدی این سیاست بود که نه تنها برای اِعمال حاکمیت، بلکه برای گسترش توانایی دولت و تسریع ارتباطات به کار گرفته شد. به نظر می رسد، تقویت پروازها بین زاهدان و کلان شهرهایی مانند تهران و مشهد و احداث فرودگاه ها در شهرهای مختلف استان، بخشی از پروژه دولت برای مدیریت فضاهای پیرامونی و نظم بخشی در چارچوب سیاست مدرنیسم دولتی پس از جنگ جهانی دوم بود. این پژوهش با تأکید بر نظریه جیمز اسکات (James Scott) درباره «خواناسازی مناطق پیرامونی در دولت های مدرن»، با بررسی اسناد و منابع آرشیوی کمترشناخته شده، این پرسش را مطرح می کند: دولت پهلوی چگونه حمل ونقل هوایی را برای اعمال حاکمیت دولت مدرن بر مناطق پیرامونی مانند سیستان و بلوچستان گسترش داد؟ یافته ها نشان می دهند که گسترش خطوط هوایی، تأسیس فرودگاه ها و به ویژه استفاده از هواپیماهای سبک در خدمات پستی، ارتباط سریع و مستمر استان با مرکز را بهبود بخشید و بستری برای توسعه اقتصادی، اداری و سیاسی با شهرهای بزرگ فراهم کرد.