ایرج نیک پی

مطالعات تطبیقی آموزش وپرورش، به عنوان یکی از شاخه های مهم در حوزه علوم تربیتی، به بررسی و مقایسه نظام های آموزشی مختلف در جوامع متفاوت می پردازد. هدف پژوهش حاضر، مطالعه تطبیقی آموزش وپرورش رسمی ایران و عراق است. روش پژوهش، تطبیقی کیفی بوده و استراتژی انتخاب کشورها، "تفاوت در نظام های اجتماعی و تشابه در برون داد نظام آموزشی" بوده است. در اﯾﻦ ﭘﮋوﻫﺶ برای گردآوری داده ها از روش کتابخانه ای (اسنادی)، پایگاه های اطلاعاتی داخلی و بین المللی و مقالات مرتبط با موضوع پژوهش استفاده شده و تحلیل داده ها بر اساس الگوی بردی انجام شده است. جامعه پژوهش شامل نظام های آموزش رسمی ایران و عراق است. یافته ها نشان می دهند که آموزش وپرورش رسمی در ایران و عراق از نظر ساختار نظام آموزشی، محتوای درسی، نقش دولت، توجه به فرهنگ و ارزش ها، شیوه برنامه ریزی درسی و اهداف تربیتی، تفاوت ها و شباهت هایی دارد. این تفاوت ها عمدتاً به ساختار سیاسی، بافت فرهنگی و رویکردهای کلان هر کشور در سیاست گذاری آموزشی بازمی گردد. در نتیجه بر اساس یافته های پژوهش، باتوجه به اشتراکات فرهنگی، زبانی و منطقه ای دو کشور و درعین حال تفاوت های ساختاری در نظام آموزشی، پیشنهاد می شود کارگروه های مشترک آموزشی بین ایران و عراق باهدف تبادل تجربیات موفق، به ویژه در حوزه نظام های آموزشی تشکیل شوند. این همکاری می تواند به ارتقای کیفیت آموزش، تقویت هویت فرهنگی مشترک، و همچنین استفاده از راهبردهای نوین برنامه ریزی درسی که در هر کشور اثربخش بوده، منجر شود.

مقدمه: این پژوهش باهدف تبیین رابطه میان رهبری تحول گرا و مسئولیت جمعی معلمان شهرستان خرم آباد با نقش میانجی تحریک فکری انجام شد. در بافت چالش های نظام آموزشی ایران (تمرکزگرایی، مقاومت در برابر نوآوری)، رهبری تحول گرا به عنوان پارادایمی کلیدی برای تقویت سرمایه اجتماعی و مسئولیت پذیری جمعی شناسایی شده است. پژوهش حاضر شکاف نظری در درک مکانیسم های اثرگذاری رهبری تحول گرا در نظام های سلسله مراتبی و نیاز به ارائه راهبردهای بومی را موردتوجه قرار می دهد. روش شناسی پژوهش: مطالعه از نوع کاربردی با رویکرد توصیفی-همبستگی و مبتنی بر معادلات ساختاری (PLS-SEM) بود. جامعه آماری شامل ۱۶۱۹ معلم مقطع ابتدایی خرم آباد در سال ۱۴۰۳-۱۴۰۴ بود که با استفاده از جدول کرجسی و مورگان، ۳۱۰ نفر به روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای انتخاب شدند. داده ها با پرسشنامه های استانداردشده رهبری تحول گرا (یی و همکاران، ۲۰۱۹)، مسئولیت جمعی (لوگرفو و گادارد، ۲۰۰۸) و تحریک فکری (بوتاکی و همکاران، ۲۰۲۴) جمع آوری شد. پایایی ابزارها با آلفای کرونباخ و پایایی ترکیبی تأیید شد. روایی همگرا و واگرا (با روش فورنل-لارکر) مطلوب بود. یافته ها: یافته های این پژوهش نشان می دهد که رهبری تحول گرا اثر مستقیم مثبت و معنادار بر مسئولیت جمعی معلمان دارد (141/0= β). رهبری تحول گرا اثر مستقیم مثبت بر تحریک فکری دارد (381/0= β). تحریک فکری اثر مستقیم مثبت بر مسئولیت جمعی دارد (470/0= β). تحریک فکری به عنوان متغیر میانجی، اثر غیرمستقیم رهبری تحول گرا بر مسئولیت جمعی را تسهیل می کند (185/0= β). شاخص برازش کلی مدل (323/0= GOF)مطلوب بود. بحث و نتیجه گیری: یافته ها نشان می دهد رهبران تحول گرا از طریق تحریک فکری (تشویق به بازاندیشی انتقادی، نوآوری و حل مسئله جمعی)، باور مشترک معلمان به تأثیرگذاری جمعی را تقویت و مسئولیت پذیری را از سطح فردی به تعهد گروهی ارتقا می دهند. این مکانیسم حتی در بافت سلسله مراتبی ایران با غلبه بر موانعی مانند تمرکزگرایی عمل می کند. به مدیران آموزشی توصیه می شود با طراحی کارگاه های حل مسئله، گفتگوهای حرفه ای و بازطراحی نظام ارزیابی (تأکید بر معیارهای گروهی)، تحریک فکری و مسئولیت جمعی را نهادینه کنند. محدودیت اصلی پژوهش، عدم تعمیم پذیری به سایر مقاطع تحصیلی و مناطق با بافت فرهنگی متفاوت است.