محمدحسین علی آبادی

پژوهش حاضر به بررسی قاعده عدم رکون به ظالم و تطبیق آن در عبادات می پردازد. این قاعده یکی از قواعد اساسی و کارآمد است که به دلیل کمتر شناخته شدن و تأثیرگذاری بر همه جنبه های فردی و اجتماعی، اهمیت ویژه ای دارد. عدم رکون به ظالم به معنای عدم گرایش و اطمینان به ظالم است که در منابع دینی مورد تأکید قرار گرفته و در ابواب مختلف فقه به آن اشاره شده است. سؤال اصلی تحقیق آن است که  قاعده عدم رکون به ظالم چه نمودی در ابواب مختلف عبادات دارد؟ پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی، به بررسی قاعده منع رکون به ظالم و نمودهای آن در ابواب عبادات می پردازد. یافته ها نشان می دهد که اعتماد بی قیدوشرط به ظالم، از منظر فقهی مردود است و در تعامل با او باید احتیاط شرعی رعایت گردد. در تطبیق این قاعده، فقهای شیعه در مواردی چون پرداخت وجوهات شرعی (خمس و زکات)، اقتدای به ظالم، اقتدا به امام عادلِ منصوب از سوی سلطان جائر، حکم اعاده نماز در صورت کشف کفر امام جماعت پس از اقامه، اطاعت از پدر ظالم در عبادات، همراهی در سفر، ساخت مسجد، ضوابطی را مطرح کرده اند که نشان دهنده تأثیر مستقیم این قاعده در صحت و مشروعیت اعمال عبادی است.