عطاءالله عبدی

ترور و تروریسم پدیده ای به قدمت تاریخ بشر است. پراکندگی و شدت عملیات تروریستی در نقاط مشخصی از جهان این فرضیه را پیش می کشد که عوامل و مولفه های جغرافیایی می توانند بستر ساز تفکرات یا عملیات تروریستی باشند. این پژوهش با در نظر داشتن این پیشفرض تلاش دارد تا بسترهای جغرافیایی تروریسم را واکاوی و تحلیل کند. باعنایت به عدم وجود نظریه مشخص در این خصوص، این پژوهش در بستر تحقیقات کیفی و با استفاده از روش «گرندد تئوری» شکل گرفته است. به این منظور هفت بخش اصلی جغرافیا شامل جغرافیای اقتصادی، جغرافیای اجتماعی، جغرافیای طبیعی، جغرافیای فرهنگی، جغرافیای امنیتی، جغرافیای سیاسی و سرانجام ژئوپلیتیک شناسایی شدند. در گام بعدی شاخص های هر بخش که به نوعی موثر در تکوین و توسعه تروریسم نقش دارند استخراج و نهایتاً با استفاده از نرم افزار تحلیل محتوای کیفی «اطلس تی»، الگوی نظری ارتباط جغرافیا و تروریسم به عنوان مهمترین یافته این پژوهش ترسیم گردید. توجه جدی و عمیق به رابطه میان جغرافیا و تروریسم بویژه در حوزه جغرافیای سیاسی، شناخت شاخص های تاثیرگذار در هر بخش و روشن شدن نسبی نحوه تاثیرگذاری هر بعد از جغرافیا در تکوین پدیده تروریسم از دیگر نتایج این پژوهش می باشد. پیش بینی و به تبع آن کنترل و مدیریت محدود تروریسم از مسیر توجه به شاخص های جغرافیایی-سیاسی نیز از نتایج کاربردی استفاده از الگوی مذکور می تواند باشد.

ایران به عنوان کشوری که دارای تنوع زبانی و مذهبی، به ویژه در نواحی مرزی خود است. این تنوع، در کنار موقعیت ژئوپلیتیکی حساس کشور، بستر مناسبی برای شکل گیری و تداوم جریان های قوم گرایانه فراهم کرده است. باوجود اقدامات دولت برای یکپارچگی ملی، در مناطق مرزی، برخی مطالبات فرهنگی یا اجتماعی ازسوی گروه های محلی مطرح می شود که درصورت عدم پاسخ دهی مناسب، می تواند زمینه ساز تقویت احساس تمایز هویتی شود. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش موقعیت مرزی در تقویت جریان های واگرایی در استان اردبیل انجام شده است؛ استانی که با همجواری با کشورهای خارجی، از شرایط ویژه ای برخوردار است. این تحقیق از نوع کاربردی بوده و به روش توصیفی تحلیلی انجام شده است. داده ها با استفاده از پرسشنامه محقق ساخته گردآوری شده و تحلیل آن ها با بهره گیری از نرم افزارهای SPSS و ArcGIS صورت گرفته است. شیوه گردآوری اطلاعات نیز به صورت ترکیبی از روش های کتابخانه ای و میدانی بوده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که حس واگرایی در میان ساکنان شهرستان های شمالی و مرزی استان اردبیل، بیشتر از ساکنان مناطق مرکزی و جنوبی است. این نتایج بیانگر نقش مؤثر موقعیت مرزی در تقویت زمینه های هویتی و تمایزطلبانه در مناطق مرزی کشور است.

هدف از انجام این پژوهش شناسایی عوامل تأثیرگذار بر سازمان دهی سیاسی فضا در استان البرز است. روش حاکم بر پژوهش توصیفی- تحلیلی است. ماهیت داده ها کیفی و روش گردآوری داده ها کتابخانه ای و میدانی است. در این پژوهش بعد از بررسی اسناد و متون معتبر و مصاحبه با خبرگان پژوهش عوامل مؤثر بر سازمان دهی سیاسی فضا در استان البرز شناسایی و با بهره گیری از روش گرند تئوری تحلیل و بررسی شدند. یافته ها: یافته های پژوهش نشان داد عوامل تأثیرگذار بر سازمان دهی سیاسی فضا در استان البرز در قالب 50 عامل زمینه ای، 22 عامل علی، 55 عامل راهبردی و 56 پیامد قابل تفکیک است. مهم ترین عوامل زمینه ای تأثیرگذار بر سازمان دهی سیاسی فضا در استان البرز شامل داوری عدالت گستر، تضمین عدالت اجتماعی، حقوق شهروندی، مدیریت سیاسی فضای ملی، تعیین مدیران سیاسی واحدهای تقسیماتی، ارتباط میان دولت و مردم، تأکید بر مسئولیت و شناخت دقیق آن است. فرهنگ جامعه، موقعیت جغرافیایی از مهم ترین عوامل علی و بینش استراتژیک، تدوین راهبردهای آموزشی و پژوهشی از مهم ترین راهبردها؛ عوامل مدیریتی، نظامی- امنیتی و اقتصادی از پیامدهای تأثیرگذار بر سازمان دهی سیاسی فضا در استان البرز است. سیستم کشورداری در استان البرز یک سیستم باز است. به عبارتی عوامل تشکیل دهنده این سیستم خاصیت هم افزایی دارند و می توانند در طی زمان تکمیل شوند و افزایش یابند. محققان نتایج پژوهش خود را در قالب مدل ارائه دادند و نام مدل خود را شکست در موفقیت نامیدند؛ زیرا که استفاده مناسب و همه جانبه از عوامل تشکیل دهنده سیستم باعث موفقیت و استفاده نادرست باعث شکست در سیستم کشورداری در استان البرز می شود.

مقدمه: کشورداری به معنای کارکردهای مورد انتظار از کارگزاران یک نظام سیاسی می باشد که در برگیرنده ابعاد سیاسی، امنیتی، اجتماعی، فرهنگی و غیره یک جامعه است. در واقع آنچه در این مفهوم اهمیت دارد توجه به یک جامعه از رهگذر سیاستگذاری و تصمیم گیری است. هدف: هدف اصلی مقاله حاضر شناسایی سناریوهای فراروی مساله کشورداری در استان البرز با بهره گیری از تکنیک های آینده پژوهی است و هدف فرعی، شناسایی عوامل تاثیرگذار بر مساله کشور داری در استان البرز و انتخاب عوامل کلیدی از بین عوامل شناسایی شده است. روش شناسی: پژوهش حاضر از نطر هدف کاربردی است. روش شناسی حاکم بر پژوهش توصیفی- تحلیلی است. ماهیت داده ها کمی و کیفی است. درون داده های(داده و اطلاعات) مورد نیاز پژوهش با روش کتابخانه ای و میدانی( مصاحبه و پرسشنامه) گردآوری و با بهره گیری از نرم افزارهای Micmac و Scenario Wizard مورد بررسی و مطالعه قرار گرفته است. قلمرو جغرافیایی پژوهش: از آنجایی که استان البرز یکی از مناطق قابل توجه از منظر اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی می باشد، توجه به مساله کشورداری در این استان حائز اهمیت است و به عنوان قلمرو جغرافیایی این پژوهش است. یافته ها و بحث: حفاظت و ارتقای مستمر سطح قدرت ملی کشور، آمایش و حفظ تعادل فضایی و تامین عدالت جغرافیایی در استان البرز، مدیریت سیاسیِ فضای ملی و تعین مدیران سیاسی واحدهای تقسیماتی، ارتباط میان دولت و مردم در استان البرز و داوری عدالت گستر و تعیین عدالت اجتماعی و حقوقی شهروندان از پیشران های(عوامل) کلیدی موثر بر مساله کشورداری در استان البرز است. در راستای پیشران های کلیدی و حالت های احتمالی ممکن، خروجی نرم افزار Scenario Wizard در قالب سناریوهای قوی و محتمل نشان داد که از 23 وضعیت حاکم بر صفحه سناریو، وضعیت هایی که سناریوهای فراروی مساله کشورداری در استان البرز را بحرانی بیان می کنند، بیشترین وضعیت های احتمالی ممکن را در بر می گیرند و 43/30 درصد از وضعیت های حاکم بر صفحه سناریو را به خود اختصاص داده اند. نتیجه گیری: وضعیت فراروی مساله کشورداری در استان البرز بحرانی نمود یافت. پیش بینی آینده تحولات پیونددار با مساله کشورداری در استان البرز بیان گر آن است که سیاستمداران باید سیاست های خود را بر اساس وضعیت بحرانی تنظیم کنند و به این استان با توجه به ظرفیت هایش توجه بیشتری داشته باشند.