مسلم طاهری مقام

بدیع الزمان فروزانفر یکی از محققان پیشگام و دقیق النظر در عرصه تحقیقات ادبی است که در زمینه های گوناگون تحقیق وارد شده است. فروزانفر در جای جای آثار تحقیقی خود درباره شعر و شاعران کهن فارسی نقد و نظرهایی را ایراد کرده است که از لحاظ نقد عملی ارزش و اعتباری درخور دارند. با توجه به این پیشینه و اینکه روش های فروزانفر در نقد و تحقیق بر محققان پس از خود تأثیرگذار بوده است، آگاهی از نگاه فروزانفر درباره شعر فارسی و چگونگی روش نقادی او در این زمینه، لازم و ضروری است. این نقد و نظرها به صورت پراکنده در آثار فروزانفر به چشم می خورد؛ این پراکندگی مانع از شناخت منسجم و طبقه بندی شده دیدگاه نقادانه او شده است. در این مقاله تلاش شده است بر بنیان نقد و نظرهای عملی فروزانفر که از خلال آثار تحقیقی او به دست آمده، نقدهای عملی فروزانفر درباره شعر فارسی به صورت دقیق دسته بندی و سپس در مدخل های دقیق تر، تنظیم و تحلیل شوند و در پایان، معیارها و رویکردهایی را که این محقق در مسیر نقد آثار شعری کهن فارسی مدّ نظر داشته، نشان داده شود. نقد و نظرهای فروزانفر در شاخه های گوناگون نقد ادبی از جمله نقد تأثیر، نقد زندگی نامه ای، نقد تذکره ای و تاریخ ادبیاتی، نقد درون مایه ای، نقد تفسیر و ... است که از این میان به نقد تفسیر و درون مایه ای و نقد تأثیر و تأثر و نقد بلاغی شعر بیش از دیگر نحله های نقد گرایش داشته است. روش این تحقیق توصیفی- تحلیلی و کتابخانه ای است.