بهاره فراهانی

احیای قنات های تهران در بستر بحران آب، پدیده ای چندبعدی است که از عرصه ای صرفاً فنی به صحنه ای پیچیده از تعاملات قدرت تبدیل شده است. همچنین، درک ناکافی از ابعاد اجتماعی شهری فرایند احیا، منجر به ناکامی طرح های احیا و تعمیق بی اعتمادی ذی نفعان شده است. این پژوهش کیفی با هدف واکاوی و تحلیل عمیق ادراکات و تجربیات ذی نفعان کلیدی از فرایند احیای قنات های منتخب تهران و با اتکا به چارچوب نظری «بوم شناسی سیاسی شهری» انجام شد. رویکرد بوم شناسی سیاسی شهری، امکان بررسی تقاطع سیاست، اقتصاد و محیط زیست را در شکل گیری فضای شهری فراهم می آورد. داده ها از تحلیل محتوای 15منبع معتبر (سخنرانی ها، مقالات، اسناد) متخصصان حوزه قنات، شهرسازی، اساتید دانشگاه، و با استفاده از نرم افزار MAXQDA و براساس روش نظام مند اشتراوس و کوربین انجام پذیرفت. یافته های پژوهش منجر به استخراج سه مضمون اصلی شد: 1. شکاف حکمرانی، که حاکی از گسست بین راهبردهای نهادها با دانش محلی، نیازهای جامعه و عدم مشارکت واقعی در اجرای پروژه هاست؛ 2. مقاومت مورفولوژیک، که به واکنش غیرفعال و ساختاری بافت کالبدی و اجتماعی شهر در برابر احیای نمادین قنات ها، ازطریق مکانیسم هایی مانند تخریب حریم فیزیکی، تغییر کاربری های زمین اشاره دارد؛ 3. کالاشدگی قنات، که اشاره به تغییر کاربری به کارکردی عمدتاً گردشگری و نمادین دارد. درک این سه مضمون نشان می دهد که فرایند احیای قنات های تهران، نه صرفاً یک موضوع فنی یا کالبدی است، بلکه معیاری برای بازنمایی تقابل های فضایی و پهنه ای برای بروز تنش در جغرافیای قدرت، سیاست های شهری و مناسبات اجتماعی است. بنابراین، دستیابی به نتیجه پایدار و مؤثر در این پروژه ها نیازمند عبور از رویکردهای محدود به مرمت های کالبدی، و حرکت به سمت رویکردی همه جانبه، مشارکتی، و حساس به نابرابری های قدرت است؛ رویکردی که بازتولید روابط زنده و دوسویه میان اکولوژی، اجتماع و شهر را مرکزی قرار دهد و بر همکاری همه ذی نفعان تأکید کند.