محمدمعین طاهری

مهاجرت اتباع افغانستان یکی از موضوعاتی است که ارتباطی تنگاتنگی با امنیت و نظام سیاسی ایران دارد. ایران به‌‌عنوان یکی از مهم‌ترین مقاصد مهاجرتی برای اتباع افغانستان، شاهد ورود قانونی و غیرقانونی آن‌ها به‌دلیل قرابت‌های مذهبی، زبانی و فرهنگی بوده است. در سال‌های اخیر، علی‌رغم سیاست‌هایی نظیر أخذ ویزا و تصویب ماده ۸۶ برنامه هفتم توسعه، این روند افزایش یافته و تأثیرات قابل‌توجهی بر امنیت اجتماعی، فرهنگی و زیست‌محیطی ایران برجای گذاشته است. بنابراین پژوهش حاضر با هدف دستیابی به تأثیرهای مهاجرت اتباع افغانستان بر امنیت اجتماعی، فرهنگی و زیست­محیطی ایران نوشته شده است. برای بررسی این موضوع از روش دلفی و تکنیک ­شانون بهره گرفته و دیدگاه‌های 10 نفر از صاحب‌نظران حوزه علوم اجتماعی جمع‌آوری گردید. نتایج نشان می‌دهد که مهم‌ترین تأثیر مهاجرت اتباع افغانستان بر امنیت ایران از دسته تأثیرهای «زیست­محیطی» با میانگین 04351/0 بوده و سپس در رتبه‌های بعدی دسته «فرهنگی» با میانگین 04322/0 و «اجتماعی» با میانگین 03873/0 قرار دارد. همچنین از منظر متخصصان افزایش جمعیت، حاشیه­نشینی و افزایش جرم و جنایت با میانگین 04386/0 سه تأثیر مهمی است که مهاجرت اتباع افغانستان بر امنیت ایران گذاشته است.

یکی از مسائل مهم در حوزه مهاجرت اتباع خارجی، ارتباط آن با ابعاد مختلف امنیت است. مهاجرت این افراد می تواند پیامدهای امنیتی متعددی را برای کشورهای مقصد به دنبال داشته باشد. کشور ایران نیز از این قاعده مستثنی نیست و در سال های اخیر، پذیرای گروه های مختلف مهاجران بوده که بخش عمده ای از آن ها را اتباع افغانستان تشکیل داده اند. این روند به ویژه در چهار دهه اخیر، شدت گرفته و ابعاد مختلف امنیت ایران را تحت تأثیر قرار داده است. بر این اساس، پژوهش حاضر درصدد پاسخگویی به این پرسش است که چه تأثیری مهاجرت اتباع افغانستان بر امنیت ملی ایران داشته است؟ برای پاسخگویی از نظریه امنیت باری بوزان و روش دلفی تکنیک شانون استفاده و دیدگاه های 25 نفر از صاحب نظران در خصوص موضوع مذکور گردآوری شده است. یافته های پژوهش حاکی از این است که مهم ترین تأثیر مهاجرت اتباع افغانستان بر امنیت ملی ایران از دسته تأثیرهای «اقتصادی» بوده و پس از آن، تأثیرهای «اجتماعی»، «سیاسی»، «فرهنگی» و «زیست محیطی» به ترتیب در رتبه های بعدی قرار دارند. همچنین از نظر صاحب نظران «افزایش بیکاری»، «اشاعه جرم و جنایت»، «افزایش فعالیت های تروریستی» و «گسترش حاشیه نشینی» چهار تأثیر مهم مهاجرت اتباع افغانستان بر امنیت ملی ایران می باشد.