محمدعلی سبقتی

آموزش یکی از پایه های تمدن سازی بشر است. برخی نقاط عطف تاریخی الگو واره آموزش را به طور انقلابی متحوّل کرده است. اکنون با رشد هوش مصنوعی، در آستانه انقلاب دیگری در آموزش قرار داریم. ساختار یادگیری از سه جزء یادگیرنده (متعلّم)، یاددهنده (معلّم) و واسط آموزش تشکیل می شود. توانمندی هوش مصنوعی در ابزارسازی، تأثیر آن را روی واسط و ابزارهای آموزش بدیهی کرده است که استفاده از چت باتها و دستیارهای هوشمند از جمله آنهاست. دو جزء دیگر یعنی معلّم و متعلّم نیز در حضور هوش مصنوعی مولّد تغییر خواهند کرد. تأثیرات هوش مصنوعی محدود به این عناصر ساختاری نخواهد بود، بلکه هدف و انگیزه یادگیری انسان را نیز متحوّل خواهد کرد. در این پژوهش، ابتدا تأثیرات هوش مصنوعی روی همه این عناصر واکاوی و مزایا و محدودیت هایشان ارزیابی شده است. بر اساس این تحلیل، سه قابلیّت خلاقیّت واقعی، تعامل و اخلاقمداری مزیت های بنیادی هوش انسانی در برابر هوش مصنوعی است. در ادامه ی این آینده پژوهی، الگوواره جدید آموزش بر اساس ترکیب هوش انسانی و هوش مصنوعی پیشنهاد شده است. بدین ترتیب چهار نوع آموزش انسان به انسان، انسان به ماشین، ماشین به انسان و ماشین به ماشین را تعریف و ملزومات هر یک را ارائه کرده ایم. در پایان، راهکارهای مواجهه با الگو واره جدید جمع بندی شده است. علاوه بر نهادهایی که مأموریت های آموزشی و آگاهی بخشی دارند مانند مدارس، دانشگاه ها و رسانه ها، تمام نهادهایی که به طور مستقیم و غیرمستقیم خدمت دهنده یا خدمت گیرنده از حوزه آموزش هستند نیز باید به این بازتعریف توجه کنند؛ لذا می توان تمام نهادها را مخاطب این پژوهش دانست.