حسن نصیرلو

1. مقدمه و هدف صندوق های قرض الحسنه به عنوان یکی از نهادهای مهم در تأمین مالی خرد و پشتیبانی از اقشار کم درآمد، نقش مؤثری در تسهیل دسترسی به منابع مالی در خارج از نظام بانکی رسمی ایفا می کنند. با این حال، این صندوق ها با چالش هایی در ساختار و فرآیندهای داخلی مواجه اند که می تواند کارایی و اثربخشی آن ها را کاهش دهد. هدف این پژوهش، شناسایی و تحلیل جامع چالش های ناظر به تشکیلات داخلی صندوق های قرض الحسنه و ارائه چارچوبی منسجم برای تبیین این چالش ها است. 2. مواد و روش ها این پژوهش از نوع کاربردی بوده و با رویکرد کیفی و راهبرد تحلیل مضمون انجام شده است. داده ها از طریق مصاحبه نیمه ساختاریافته با ۱۲ نفر از خبرگان علمی و ۳۱ نفر از مسئولان اجرایی صندوق های قرض الحسنه گردآوری و به وسیله نرم افزار MAXQDA تحلیل شد. در فرآیند تحلیل، ۲۲۹ کد اولیه استخراج و پس از تجمیع و پالایش، به ۱۳۸ مضمون پایه، ۳۱ مضمون سازمان دهنده و در نهایت ۶ مضمون فراگیر تبدیل گردید. شبکه مضامین نیز به منظور تبیین ساختار مفهومی چالش ها ترسیم شد. 3. یافته های تحقیق یافته ها نشان می دهد چالش های داخلی صندوق های قرض الحسنه در شش حوزه اصلی قابل طبقه بندی هستند: ۱) تخصیص منابع، ۲) ساختار و مدیریت، ۳) تجهیز منابع، ۴) نرم افزار حسابداری، ۵) درآمدزایی و پوشش هزینه ها، و ۶) گزارش دهی و اطلاع رسانی. این چالش ها در ارتباط با هم، بر کارکرد مالی و اجتماعی صندوق ها تأثیر می گذارند و می توانند پایداری فعالیت آن ها را تحت تأثیر قرار دهند. 4. بحث و نتیجه گیری نتایج پژوهش بیانگر آن است که استمرار و توسعه صندوق های قرض الحسنه نیازمند اصلاحات چندبعدی در ساختارهای مدیریتی، سازوکارهای تجهیز و تخصیص منابع، زیرساخت های فناوری اطلاعات، مدل های درآمدی و نظام گزارش دهی است. بنابراین، تدوین سیاست های حمایتی و نظارتی هدفمند و همچنین ایجاد سازوکارهای اجرایی استاندارد، می تواند در ارتقای پایداری و کارآمدی این نهادهای مالی مؤثر باشد.