جواد کیا

ایجاد مدارس نظامیه با اهداف سیاسی و مذهبی خاص آن بیشتر پژوهش های صورت گرفته در خصوص این مدارس را به سمت سوی بررسی اهداف و کارکردهای این مدارس سوق داد. در حالی که تأسیس این مدارس با اجزا متعدد آن نیازمند منابع مالی زیاد بود؛ جنبه های اقتصادی مدارس نظامیه از جمله تأمین منابع مالی آن و عوامل موثر در تأمین این منابع مالی مخصوصاً نقش و عملکرد خواجه در انجام این مهم کمتر مورد توجه پژوهشگران قرار گرفت. بر این اساس هدف پژوهش حاضر بررسی نقش و عملکرد خواجه نظام الملک در تأمین منابه مالی مدارس نظامیه است و برای تحقق این مهم این پژوهش درصدد است تا با روش تحقیق تاریخی به طرح و پاسخ گوئی این پرسش بپرازد که نقش خواجه نظام الملک در تامین منابع مالی نظامیه ها چه بود و برای تحقق این مهم خواجه از چه منابعی بهره برد؟ یافتته های تحقیق نشان می دهد که خواجه نظام الملک به شکل مستقیم مانند خرید زمین و ساخت بنای مدارس، پرداخت حقوق و تأمین معاش اساتید و طلاب مدارس و خرید و وقف برخی اماکن مانند حمام ها و بازارها برای درآمدزایی و استفاد اصحاب نظامیه ها و شکل غیرمستقیم مانند تشویق رجال دیوانی، امرای نظامی، خاندان های متنفذ و متمکن به اعطای کمک های مالی نقد و غیر نقدی به مدارس نظامیه و متقاعد کردن آلپ ارسلان به تخصیص عشر خاصه سلطانی به مدارس نظامیه به تأمین منابع مالی این مدارس اقدام کرد.