خورشید نجفی جویباری

شریعتی در آثار و دیدگاه های خود نظریاتی در مورد برداشت های هویتی، اخلاقی و دینی برای زیست این جهانی ارایه می کند. به همین دلیل با توجه به اینکه جهان اسلام از جمله ایران تحت تاثیر بحران های همه جانیه جهانی شدن و رسانه ها قرار گرفته است، بازاندیشی در آرا شریعتی می تواند به بخشی از این چالش ها اجتماعی و اخلاقی پاسخ دهد. به همین دلیل در دهه های اخیر مفاهیم و آرا خاص شریعتی درباره انسان بی خویشتن، دموکراسی متعهد، برابری، عدالت خواهی، دین معنا بخش، فردگرایی، مسئولیت پذیری همگان بسیار افزایش یافته است، چرا که این قبیل مفاهیم در راستای پاسخگویی به بحران انسان رها شده، بحران هویت، افزایش نزاع های اجتماعی، انزواگرایی شهروندان، سبک زندگی نوین، ناکارامدی دموکراسی سیاسی و چالش های مدرنیته بوده است. به عبارت دیگر تحلیلگران و متفکران کنونی تلاش می کنند که با بازاندیشی از اندیشه های شریعتی و تطبیق این آرا با سده بیست و یکم، پاسخگوی وضعیت و نیازهای کنونی شهروندان در ابعاد اجتماعی باشند

انتخابات ریاست جمهوری 2016 آمریکا را می توان از زوایای مختلفی مورد بررسی قرار داد. یکی از این ابعاد جایگاه پوپولیسم در پیروزی ترامپ در انتخابات بود. البته می توان به ظهور پوپولیسم در کشورهای توسعه یافته از نظر روان شناختی، سیاسی و اقتصادی هم اشاره داشت. بطور مثال می توان از جهانی شدن، افزایش شکاف های طبقاتی، افزایش نارضایتی ها و بحران های هویتی هم نام برد. در انتخابات ریاست جمهوری امریکا دلایل مختلف اجتماعی، سیاسی، روان شناختی در ظهور پوپولیسم تاثیرگذار بودند چنانکه در بعد اجتماعی می توان به شکل گیری پوپولیسم فنی، شکاف های اجتماعی، شکاف های طبقاتی، شکاف های هویتی، تاکید بر فاسد بودن کل سیستم و نظام سیاسی، نجات امریکا از بحران، دشمن ستیزی داخلی و خارجی از سوی ترامپ، نژاد پرستی و بازتولید هویت امریکایی اشاره کرد. همچنین از بعد جهانی می توان به شکاف های طبقاتی در جهان، بازگشت ناسیونالیسم نوین، تقابل های هویتی و جهانی اشاراتی داشت. البته دلایل شخصیتی ترامپ همانند فقدان سابقه سیاسی، زبان و ادبیات سیاسی، عدم آشنایی مردم با ترامپ، تبدیل کردن خود به یک برند و خود را مخالف وضع موجود نشان دادن تاثر خاصی در پدیده پوپولیسم داشت .

دموکراسی در عصر جهانی شدن یکی از چالش برانگیزترین واژه در سیاست است چرا که در عصر بیست و یکم هر متفکری سعی در ارائه تعریفی جدید از آن را داشته است. همچنین در چند دهه اخیر ابعاد مختلف دموکراسی اعم از دموکراسی جهان وطنی، دموکراسی اجتماعی، دموکراسی عاطفی مورد توجه نظریه پردازان بوده است. در این پژوهش سعی شده که به ارائه تعریفی جدیدی از دموکراسی در اندیشه شریعتی بعنوان یکی از روشنفکران دینی پرداخته شود. شریعتی دو نوع دموکراسی معرفی می کند: یکی دموکراسی آزاد و دیگری دموکراسی متعهد. دموکراسی آزاد همان است که با رأی مردم روی کار می آید و تعهدی جز آنچه مردم می خواهند ندارد. دموکراسی متعهد نیز معمولا پس از یک تحول انقلابی شکل می گیرد و حکومت گروهی از نخبگان است که خود را متعهد به یک ایدئولوژی می دانند.از نظر شریعتی، دموکراسی حقیقی یک شکل ثابت از حکومت نیست بلکه یک مرحله از مراحل رشد و استقلال هر جامعه محسوب می شود