اقدس باغستانی

پیشینه و اهداف: پژوهش حاضر باهدف دستیابی به مؤلفه های برنامه درسی بر اساس نظریه شناخت موقعیتی، به عنوان یکی از متأخرترین نظریه های حوزه یادگیری که یادگیری را موقعیتی و وابسته به زمینه می داند؛ انجام پذیرفته است. در این مقاله مؤلفه های اصلی برنامه درسی (4 عنصر هدف، راهبردهای یاد دهی یادگیری، تجارب یادگیری و ارزشیابی) بر اساس این نظریه به دست آمده است. روش ها: روش پژوهش کیفی و از نوع سنتز پژوهی است. کتب و پژوهش های علمی فارسی و انگلیسی نمایه شده و مرتبط از سال 1993 با استفاده از ترکیب کلیدواژه های فارسی و انگلیسی نظریه شناخت موقعیتی و هریک از عناصر برنامه درسی جستجو، بررسی و مطالعه شد. از جستجوی اولیه، 120 مقاله به دست آمد و با انجام مراحل شش گانه گاف، غربالگری سطح 1 و 2 انجام پذیرفت و 40 پژوهش، انتخاب شد. برای تجزیه وتحلیل داده ها از چارچوب الو و کینگاس استفاده و با تعیین واحدهای معنایی کدگذاری صورت گرفت و بر اساس تقسیم بندی فاسیونه، 170 کد به دست آمد. یافته ها: با استفاده از روش سنتز پژوهی تعداد 170 کد در 42 طبقه/ مقوله، سازمان دهی گردید و مؤلفه های هدف، راهبردهای یاددهی - یادگیری، تجارب یادگیری و ارزشیابی به دست آمد. بر اساس مؤلفه های به دست آمده، 10 درون مایه حاصل و مدل طراحی گردید. نتیجه گیری: یافته های این پژوهش چارچوب برنامه درسی منعطفی را با تأکید بر ویژگی های فرهنگی و ملاحظات محیطی جهت آموزش ارائه می دهد. این چارچوب فرصتی برای فعالیت اجتماعی فراهم می کند که عواملی چون زمینه، ذهن، بدن و تعاملات در آن دخیل هستند.

هدف از این پژوهش طراحی و اعتباربخشی الگوی برنامه ویژه (بوم) مبتنی بر نظریه شناخت موقعیتی در دوره دوم آموزش ابتدایی بود. روش پژوهش آمیخته (کیفی- کمی) بود. در بخش کیفی، از روش سنتز پژوهی (فرا تحلیل کیفی) و در بخش کمی، از روش توصیفی- پیمایشی استفاده شد.جامعه آماری بخش کیفی، متن مصاحبه ها و کتب و مقالات (از سال های 1993 تا 2022) بود که از پایگاههای اطلاعاتی معتبر و دارای متن کامل دانلود شدند. درمجموع 120 مقاله و3 کتاب به دست آمد. مشارکت کنندگان در بخش کیفی ده نفر متخصص رشته برنامه ریزی درسی بودند که به طور هدفمند انتخاب شدند و در بخش کمی نیز 250 نفر از معلمان مدارس دوره دوم ابتدایی بودند که به روش تصادفی انتخاب شدند. به منظور حصول اطمینان از وجود روایی علاوه بر مطالعه و بررس ی منابع علمی معتبر، از روش روایی صوری، محتوایی و نظر صاحب نظران بهره گیری ش ده اس ت. در سنتز تجمیعی تعداد 42 طبقه برای عناصر برنامه درسی به دست آمد. در سنتز ترکیبی تعداد 16 درون مایه استخراج و الگوی تحقیق طراحی شد. اعتبارسنجی الگوی با روش معادلات ساختاری، تحلیل مسیر با تجزیه وتحلیل حداقل مربعات جزئی (PLS) و با به کارگیری نرم افزار Smart PLS-3، انجام شد. الگوی برنامه ویژه مدارس (بوم) طراحی شده ناظر بر توجه به ابعاد مختلف برنامه درسی مبتنی بر نظریه شناخت موقعیتی است که مورد وثوق تمامی الگوهای برنامه درسی است و اعتبار آن توسط متخصصان و صاحب نظران بررسی و مورد تأیید قرار گرفت؛ استفاده از نتایج این مطالعه به معلمان دوره دوم آموزش ابتدایی پیشنهاد می شود.