پاول آلیکسیف

این مقاله به بررسی و تحلیل تصویر زن در اشعار ایوان بونین در سال های نخست سده بیستم می پردازد و تلاش در توصیف زنان خاص (کهن الگو، اسطوره، نماد) و عامه شرقی دارد. تحلیل ها نشان می دهد که زن در این اشعار فراتر از زیبایی ظاهری و لطافت، نماد احساسات، قدرت، شور زندگی و اسطوره سرایی شرق است. زنان گاه معصوم و لطیف، گاه وسوسه انگیز و قدرتمند توصیف شده اند و حضورشان با طبیعت و جهان پیرامون پیوندی عمیق دارد. تصاویر زنان شامل ترکیبی از الگوهای دینی، اسطوره ای و اروتیک-قوم نگارانه است که در اشعار بونین همچون «خدای نیمروز»، «کنار کلبه های سیاه نوبی»، «البرز»، «گل های محمدی شیراز»، «ایشتار»، «ایزدبانو»، «افسون»، «کنیز»، «در بیشه زار های اوروولا»، «زنِ عزیز»، «فسکا»، «با میمون»، «در بازار نوبه»، «عروس» و غیره مشاهده می شود. روش پژوهش، تحلیل متنی و تطبیقی است که با تمرکز بر واژه ها، تصاویر و سبک توصیف زن، نقش اسطوره و نماد را در فضا و معنا بررسی می کند. نتایج نشان می دهد که حضور زن در این اشعار فراتر از زیبایی جسمانی است و او را به نمادی از اسطوره، نیروی محرک زندگی و پیچیدگی های انسانی تبدیل می کند. بازنمایی زنان، هم در سطح کهن الگو و هم در سطح زنان عامه، حامل پیام های فرهنگی، تاریخی و بین فرهنگی است و نشان دهنده تعامل میان اسطوره، نماد و واقعیت اجتماعی در شعر بونین است. این مطالعه تأکید می کند که شعر بونین، با تلفیق زیبایی شناسی، روایت نمادین و عناصر اسطوره ای، تصویری چندلایه و پویا از زن ارائه می دهد که همزمان با طبیعت و جهان پیرامون هماهنگ است.

مقاله حاضر به موضوع جایگاه زنان مشرق زمین در آثار آلکساندر پوشکین، مِهر ادبیات روسی می پردازد. داستان های کهن شرقی از قصه های کتاب های مقدس گرفته تا قصه های هزار و یک شب شهرزادِ قصه گو همیشه مورد توجه شاعران و نویسندگان روس بوده است. عطش شناخت فرهنگ مشرق زمین از سوی ادیبان روسی شگفت آور است. برخی با سفر و عده ای نیز با بهره از نوشته ها و شنیده ها، اشعاری با مضامین شرقی سروده اند که نقش زنان در آنها کلیدی است. پوشکین، شاعر و نویسنده سده زرّین ادبیات روسی با بهره گیری از فرهنگ شرقی آثاری آفرید که در آنها به حال و هوای زن شرقی جلوه ویژه ای داده است. هدف پژوهش حاضر پاسخ به این سؤالات است: پوشکین از چه منظری به موضوع زن شرقی در آثار خود پرداخته است؟ او در آثارش زنان شرقی را مورد ستایش و تمجید قرار داده یا نکوهش؟ آیا هدف او از توصیف شخصیت زنان ایجاد گفت و گوی بینافرهنگی است؟ با بررسی موتیو زن شرقی در آثار این شاعر و نویسنده روس به این نتیجه می رسیم که ابعاد گوناگون زندگی فردی و اجتماعی زنان برای او مهم بوده است. او بنا به اقتضای حال و هوای درونی و شرایط خود دست به خلق آثاری درباره زنان شرقی زده است. موضوع زن شرقی، گاهی با بهره گیری از کهن الگوهای کتاب های مقدس، در زمینه های سیاسی، تاریخی، دینی - عرفانی، اجتماعی، اخلاقی و عشق زمینی- احساسی پس زمینه اصلی برخی از آثار او است. آثار پوشکین کمک شایسته ای در شناخت زنان شرقی در ابعاد گوناگون داشته و تأثیر عمیقی بر جامعه روسی گذاشته است.