رها رخش ماه

مقدمه: شهرنشینی، به عنوان یکی از پدیده های جهانی قرن بیستم و بیست و یکم، باعث ایجاد تحولات وسیع در ساختار اجتماعی، اقتصادی و کالبدی شهرها شده است. با افزایش جمعیت شهری و مهاجرت های روستا-شهری، بسیاری از مناطق شهری با مشکلاتی نظیر افزایش نابرابری ها و دسترسی ناعادلانه به زیرساخت ها و خدمات روبه رو هستند. این روند باعث شده تا مفهوم عدالت فضایی به عنوان یکی از محورهای اساسی در سیاست گذاری و برنامه ریزی شهری اهمیت بیشتری پیدا کند و به ابزاری جهت کاهش بی عدالتی های شهری تبدیل شود. هدف: هدف از انجام این پژوهش، تبیین الگوی گسترش فضایی-کالبدی شهر یاسوج بر اساس چارچوب نظری عدالت فضایی می باشد. روش شناسی: این پژوهش از حیث روش، کاربردی و از حیث هدف، توصیفی-تحلیلی است. روش گردآوری اطلاعات اسنادی-کتابخانه ای و روش های میدانی بود. برای تجزیه و تحلیل این اطلاعات از نرم افزار Arc GIS و تحلیل های آمار فضایی و هلدرن، مدل آنتروپی شانون، مدل امتیاز استاندارد شده و مدل ضریب مکانی LQi استفاده شده است. قلمرو جغرافیایی پژوهش: محدوده مورد مطالعه این پژوهش، شهر یاسوج می باشد. یافته ها و بحث: یافته های حاصل از مدل امتیاز استاندارد شده نشان می دهد که ناحیه یک از نظر سطح برخورداری از کاربری های خدماتی و عمومی در وضعیت برخوردار قرار گرفته است. ناحیه ۲ در وضعیت متعادل و برابر، نواحی ۳ و ۴ در وضعیت نامتعادل و نابرابر قرار دارند. در ادامه نتایج حاصل از مدل ضریب مکانی نشان می دهد که از بین ۴ ناحیه موجود، ناحیه ۱ با میانگین ۳۷۲/۳ رتبه اول و ناحیه ۳ با میانگین ۵۶۵/۰ رتبه آخر را به خود اختصاص داده اند. همچنین نتایج حاصل از مدل آنتروپی نشان می دهد که در سال ۱۳۸۵، مقدار عدد آنتروپی محاسبه شده ۳۶۹/۱، به مقدار ln(n) (۳۸۶/۱) نزدیک است، بنابراین نشانگر رشد پراکنده شهر یاسوج می باشد. در مورد سال ۱۳۹۵ نیز الگوی شکل شهر یاسوج با توجه به مدل آنتروپی شانون الگوی پراکنش افقی را نشان می دهد و عدد به دست آمده (۳۷۲/۱) به ln(n) نزدیک است. اما پراکنش افقی شهر در سال ۱۳۹۵ نسبت به سال ۱۳۸۵ کمتر شده است. نتیجه گیری: در پایان با ادامه روند موجود و عدم برنامه ریزی اصولی در مقیاس های مختلف شهری و فراشهری، توسعه کالبدی-فضایی این شهر با روند افزایشی ادامه خواهد داشت.

در دهه های اخیر، نابرابری های اجتماعی- اقتصادی به طور فزاینده ای در شهرها آشکار شده اند. در نتیجه هجوم مهاجران، سرمایه گذاری های انجام شده و توسعه زیرساخت های شهری، بعضی از شهرها و یا مناطقی از آنها در حال شکوفایی هستند؛ اما تعداد زیادی از شهرها و مناطق به طور فزاینده ای، رها شده اند. نابرابری های رو به افزایش منجر به شکاف رو به رشدی بین محله های غنی و فقیر شده است. ازاین رو هدف از انجام این پژوهش، تبیین عوامل مؤثر در توسعه کالبدی- فضایی شهر یاسوج بر اساس چارچوب نظری عدالت فضایی است. به منظور دستیابی به این هدف با توجه به رویکرد کمی، و استراتژی پیمایشی و ابزار پرسشنامه از میان شهروندان شهر یاسوج بعنوان جامعه آماری تعداد ۳۸۴ نفر حجم نمونه، به روش کوکران انتخاب شده اند. در نهایت با توجه به سیستم معادلات ساختاری به روش حداقل مربعات جزئی، تجزیه و تحلیل نهایی انجام شد. نتایج گویای اهمیت چهار شاخص اجتماعی (با ضریب اثر ۳۵۵/۰)، اقتصادی (با ضریب اثر ۳۴۲/۰)، کالبدی (با ضریب اثر ۴۹۱/۰) و مدیریتی (با ضریب اثر ۱۷۶/۰) در توسعه شهر یاسوج است. در این بررسی مشخص شده است که کمترین اثرگذاری در شاخص های توسعه انسانی و مدیریتی و بیشترین نگاه به سمت برقراری توازن کالبدی و اقتصادی- اجتماعی بوده است. بنابراین نتیجه گیری کلی این است که مسیر توسعه در شهر یاسوج، مسیری معکوس در نظریه های توسعه شهری کشورهای توسعه یافته است. بدین معنا که سیستم های مدیریتی و فکری و انسانی در اغلب کشورهای توسعه یافته بعنوان قلب نظام برنامه ریزی شهری محسوب می شود و ابعاد کالبدی و فیزیکی که در تناسب با دیدگاه جبر محیطی به شهر است، کمتر مورد توجه بوده است.