مجتبی کرمیان

توانایی حسابرس برای قضاوت و تصمیم گیری با کیفیت بالا در سطوح مختلف پیچیدگی وظایف ممکن است تحت تأثیر ویژگی های شخصی آنها قرار گیرد. ذهن آگاهی منجر به پیشرفت در بسیاری از زمینه های ذهنی می شود که مستقیماً به شغل افراد مربوط است. هدف پژوهش حاضر، تحلیل نقش ذهن آگاهی در قضاوت حرفه ای حسابرسان و ارزیابی نقش شاخصه های فردی حسابرسان در این مطالعه است. جامعه آماری پژوهش، کارشناسان حوزه حسابرسی فعال در مؤسسات حسابرسی بوده و نمونه آماری مورد مطالعه را 330 نفر از کارشناسان حوزه حسابرسی با حداقل سه سال سابقه کاری فعال در مؤسسات حسابرسی مقیم تهران بودند. در این راستا 27 فاکتور مؤثر بر ذهن آگاهی حسابرس با استفاده از فرآترکیب شناسایی گردید و شاخصه های قضاوت حسابرس با استفاده از یک پرسشنامه محقق ساخته برمبنای ادبیات قضاوت، استخراج شدند. به منظور تحلیل داده ها از الگوی معادلات ساختاری و با توجه به وجود متغیر تعدیلگر در مدل از نرم افزار PLS استفاده شده است. در نهایت اثر شاخصه های خودآگاهی ذهنی شامل تمرکز در لحظه، حفظ اخلاقیات، دانش فراشناختی، عدم واکنش نامعقول، فعالیت آگاهانه، کنترل توجه و مهارت فراشناختی بر قضاوت حرفه ای حسابرس با در نظر گرفتن نقش سن و تجربه حسابرس در این رابطه بررسی شد. با توجه به نتایج به دست آمده، تمرکز در لحظه، حفظ اخلاقیات، دانش فراشناختی، عدم واکنش نامعقول، فعالیت آگاهانه، کنترل توجه و مهارت فراشناختی دارای نقش معنادار در بهبود قضاوت حسابرس بوده و سن و تجربه حسابرس نقش تعدیلگری در این رابطه داشتند.

هدف از انجام پژوهش حاضر، ارائه چارچوبی برای توسعه ذهن آگاهی حسابرسان با استفاده از یک رویکرد آمیخته (کمی و کیفی) است. در رویکرد کیفی، به منظور شناسایی فاکتورهای مؤثر بر ذهن آگاهی حسابرس، از روش فراترکیب استفاده شد و با مروری نظام مند بر روی مطالعات داخلی و خارجی، تعداد 35 شاخص استخراج گردید. به منظور سنجش روایی، پرسشنامه ای بر مبنای رویکرد دلفی فازی طراحی و در اختیار تعداد 38 نفر از اساتید با حداقل 5 سال سابقه کاری در حوزه حسابرسی و تحصیلات دکتری که در حوزه علوم مالی رفتاری مقالاتی منتشر کردند، قرار داده شد. به منظور سنجش پایایی شاخص ها از آلفای کرونباخ و به منظور طبقه بندی شاخص ها از تحلیل عاملی اکتشافی با تکیه بر دیدگاه 270 نفر از کارشناسان حوزه حسابرسی با حداقل سه سال سابقه کاری فعال در موسسات حسابرسی معتمد سازمان بورس اوراق بهادار و مقیم تهران، استفاده شد. در نهایت تعداد 27 شاخص در 7 دسته تمرکز در لحظه، حفظ اخلاقیات، دانش فراشناختی، عدم واکنش نامعقول، فعالیت آگاهانه، کنترل توجه و مهارت فراشناختی قرار گرفتند. با توجه به نتایج به دست آمده از مطالعه، ذهن آگاهی، ناشی از تخصص و شناخت حسابرس است و لذا بر این موارد در راستای افزایش کیفیت حسابرسی باید تمرکز شود. در نهایت، الگوی ذهن آگاهی استخراج و تدوین شده در پژوهش حاضر می تواند به عنوان ابزاری موثر در راستای ارزیابی حسابرس با امید به تنظیم مطلوب و قابل اتکاتر گزارش های حسابرسی بکار گرفته شود.