اشرف قاسمی امرایی

امروزه فرهنگ و تمدن مهمترین عامل هویت بخشی به ملت ها و دولت های جهان است. اکثر دولت ها در تلاش هستند تا پیوندهای تمدنی خود را بازسازی کنند. در این میان کشورهای اسلامی نیز در تلاش برای بازسازی تمدن اسلامی و اعتلای مجدد آن هستند و ایران در این پیشرو این حرکت عظیم است. و تاکنون تلاش های بسیاری در این راستا انجام شده است. این پژوهش باهدف طراحی و تبیین الگوی خوانشی نو از دانشگاه تمدن ساز (رویکرد مبتنی بر داده ها) انجام شده است. برای تحقیق از روش کیفی، استراتژی تئوری برخاسته از داده ها (بر اساس کدگذاری باز و محوری) استفاده شده است و جامعه آماری این پژوهش، خبرگان و صاحب نظرانی است که با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند انتخاب شده اند.با استفاده از مصاحبه نیمه ساختاریافته تشکل می دهد. یافته های پژوهش نشان داد که الگوی خوانشی نو از دانشگاه تمدن ساز دارای 25 مؤلفه؛ ضرورت تمدن سازی، توانمندسازی، بهسازی وظایف، ارتقای کارآمدی دانشگاه ها، ظرفیت سازی، تأمین زیرساخت های مادی و انسانی، توسعه منابع انسانی، هویت ملی، چشم انداز مشترک، مرجعیت علمی، تکریم علم و عالم، افتخارات تمدن ایرانی، نظام سازی، نظام ارزشیابی، دیپلماسی علمی، توسعه فناوری، ارتقای کارآمدی پژوهشی، برنامه ریزی صحیح، ارتباط صنعت و دانشگاه، ساختارهای منعطف، مدیریت تعارض، تفکر سیستمی، اشتغال آفرینی، ترویج الگوی فضائل، تشکیل حکومت دانایی محور و 187 گویه تشکیل شده است. طبق نظر خبرگان الگوی پژوهش از اعتبار لازم برخوردار بوده و می توان آن را به عنوان الگویی مناسب برای شناسایی مؤلفه های دانشگاه تمدن ساز در نظام آموزش عالی ایران معرفی نمود.

هدف: هدف مقاله حاضر، بررسی و دریافت چیستی و طراحی الگوی دانشگاه تمدن ساز در نظام آموزش عالی ایران(مورد مطالعه: دانشگاههای غرب کشور) با استفاده از رویکرد کیفی از منابع پژوهشی و تأیید مؤلفه ها از نظر خبرگان دانشگاهی بود که منجر به شناسایی مهم ترین مؤلفه های شکل گیری دانشگاه تمدن ساز و نقش آنها شد. روش: در این تحقیق با استفاده از روش کیفی(گراندد تئوری) و از طریق ابزار مصاحبه نیمه ساختاریافته، مؤلفه ها از دیدگاه ۱۵ نفر از صاحب نظران و خبرگان دانشگاهی که به صورت هدفمند انتخاب شده بودند، شناسایی و دسته بندی شدند. یافته ها و نتایج: مؤلفه های دانشگاه تمدن ساز در نظام آموزش عالی ایران دارای پنج بعد اصلی، شامل شرایط علّی، بسترساز، مداخله گر، راهبرد و پیامدها می باشد. از جمله مهم ترین مؤلفه ها در بعد علّی، به ضرورت تمدن سازی، توانمندسازی، بهسازی وظایف و ارتقای کارامدی دانشگاهها؛ در بعد بسترسازی به: ظرفیت سازی، تأمین زیرساختهای مادی و انسانی، توسعه منابع انسانی، هویت ملی، چشم انداز مشترک و مرجعیت علمی؛ در بعد عوامل مداخله گر به: تکریم علم و عالم، افتخارات تمدن ایرانی، نظام سازی و نظام ارزشیابی؛ در راهبردها به: دیپلماسی علمی، توسعه فنّاوری، ارتقای کارامدی پژوهشی، برنامه ریزی، ارتباط صنعت و دانشگاه، ساختارهای منعطف، مدیریت تعارض و تفکر سیستمی و در بعد پیامدی به: اشتغال آفرینی، ترویج الگوی فضائل، تشکیل حکومت دانایی محور می توان اشاره کرد. هر ۲۵ مؤلفه شناسایی شده به عنوان مؤلفه های دانشگاه تمدن ساز در نظام آموزش عالی ایران دارای نقش مهمی می باشند.