سعیده جاودانی سمیعی

پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش دانش هیجانی کودک و واکنش مادر به هیجانات مثبت در پیش بینی شایستگی اجتماعی کودکان انجام شد. روش پژوهش توصیفی_همبستگی بود. جامعه پژوهش، کودکان پیش دبستانی شهر مشهد در سال تحصیلی 1402-1403 بودند که از این میان آنها 200 کودک پیش دبستانی به روش دردسترس به عنوان نمونه انتخاب شدند. ابزارهای این پژوهش شامل مقیاس شایستگی اجتماعی (SCS، کریگان و همکاران، 2003)، مقیاس واکنش های والدین به هیجانات مثبت کودکان (PRCPS، لادوسر و همکاران، 2002) و آزمون تطبیق هیجانی (EMT، ایزارد و همکاران، 2003) بود. روش تحلیل این پژوهش، رگرسیون گام به گام بود. یافته ها نشان داد در پیش بینی شایستگی اجتماعی، تشخیص هیجانات (001/0>P، 24/0=β)، نامگذاری هیجانات (001/0>P، 22/0=β)، آموزش آداب اجتماعی (001/0>P، 20/0=β)، تشویق (001/0>P، 21/0=β) و دانش موقعیت هیجانی (04/0>P، 13/0=β)، قادر به تبیین 33 درصد از واریانس متغیر ملاک (شایستگی اجتماعی) هستند (33/0=R2). در میان ابعاد دانش هیجانی، تطبیق حالات هیجانی و در میان واکنش های مادر ابعاد سرزنش و ناراحتی قادر به پیش بینی شایستگی اجتماعی کودکان نبودند (05/0<P). با توجه به یافته ها، دانش هیجانی کودک و واکنش های حمایت گر مادر نقش به سزایی در تبیین شایستگی اجتماعی کودک دارد اما واکنش های سرزنشگر مادر نقشی ندارد.

هدف از پژوهش حاضر، متناسب سازی و بررسی اثربخشی بسته آموزش واسطه گری مادران مبتنی بر رویکرد تحول یکپارچه انسان جهت ارتقاء نظریه ذهن و دانش هیجانی کودکان ‍پیش دبستانی بود. روش پژوهش، آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل کودکان پیش دبستانی شهر مشهد و مادران آن ها در سال تحصیلی 1401-1402 بودند که از میان آن ها تعداد 24 کودک (13 دختر و 11 پسر) و مادران آن ها به روش در دسترس انتخاب و به تصادف در دو گروه آزمایش (12 نفر) و کنترل (12 نفر) گمارش شدند. جهت سنجش نظریه ذهن از مجموعه تکالیف نظریه ذهن (Wellman & Liu, 2004) و جهت سنجش دانش هیجانی از ابزار تطبیق هیجانی (Izard, Haskins, Schultz, Trentacosta & King, 2003) استفاده شد. ابتدا بسته آموزش واسطه گری مادران از بسته های موجود (Vahidi, Aminyazdi & Kareshki, 2017 ; Poortaheri, Yazdi, Kareshki & Rahimi, 2022 ) اقتباس و جهت ارتقاء توانایی نظریه ذهن و دانش هیجانی متناسب سازی شد، سپس با استفاده از نظر متخصصان و شاخص های روایی محتوایی، روایی بسته مورد بررسی و تأیید قرار گرفت. در نهایت آموزش به صورت 8 جلسه 90 دقیقه ای به گروه آزمایش ارائه شد. نتایج تحلیل کواریانس چندمتغیری نشان داد که آموزش بسته واسطه گری مادران، سبب افزایش توانایی نظریه ذهن و دانش هیجانی کودکان شده است. با توجه به نتایج پژوهش حاضر، آموزش واسطه گری مبتنی بر رویکرد تحول یک‍پارچه انسان به مادران، رویکردی مفید در جهت افزایش توانمندی های شناختی و هیجانی کودکان است.