نرجس قائم پناه

مقدمه: شادی شهری از شاخص های کلیدی کیفیت زندگی است. عمده مطالعات انجام شده در زمینه شهر شاد در داخل کشور، بررسی شاخص های شهر شاد در فضاهای عمومی مانند بوستان ها، میادین و یا پیاده راه ها بوده است  بوده و تا به حال از منظر و نگاه محلیت به این موضوع پرداخته نشده است. به منظور پرکردن شکاف مذکور در تحقیقات داخلی، پژوهشگر قصد دارد تا شاخص های مهم شهر شاد در ادبیات جهانی را در مقیاس محله ای و بافت داخلی به واسطه دو محله مختلف و متمایز در شهر قم بسنجد. هدف پژوهش: پژوهش حاضر با هدف تحلیل تطبیقی اثرگذاری مولفه های طراحی شهری موثر بر شادی ساکنان، دو محله ناهمگون شهر قم؛ آذر (بافت تاریخی-سنتی با سرمایه اجتماعی بالا) و سالاریه (بافت میانی با سرمایه اقتصادی بالا) را مورد بررسی قرار می دهد. روش شناسی: روش تحقیق کاربردی و از نوع توصیفی-تحلیلی است که با رویکرد پیمایشی انجام شد. حجم نمونه مورد نیاز براساس فرمول کوکران برای هر محله 374 نمونه بود که در این تحقیق، با هدف افزایش دقت تحلیل های آماری، حجم نمونه بیش از میزان محاسبه شده گردآوری شد. پایایی ابزار با آلفای کرونباخ تایید شد و تحلیل داده ها با استفاده از آزمون های همبستگی، تحلیل عاملی اکتشافی و رگرسیون چندگانه در نرم افزار اس پی اس اس صورت گرفت. یافته ها و بحث: یافته ها نشان داد که در محله آذر، تعامل اجتماعی و مشارکت و کیفیت فضای سبز، بالاترین تاثیر را بر شادی دارند و تحلیل عاملی، یک ساختار ذهنی یکپارچه با محوریت سرمایه اجتماعی و پویایی جمعی را آشکار کرد. در محله سالاریه، مولفه مکان سوم و فضاهای شادی آفرین و مدیریت تحرک و دسترسی مهم ترین پیش بینی کننده های شادی بودند. نتیجه گیری: نتایج پژوهش حاکی از آن است که شادی در محله آذر، از طریق تقویت شبکه های همسایگی و تامین نیازهای زیستی در محیط متراکم حاصل می شود؛ اما در محله سالاریه، شادی وابسته به کیفیت فضاهای تفریحی تخصصی و کنترل عوامل مختل کننده آسایش فردی است. این تضاد نشان می دهد که طراحی شهری باید از نسخه نویسی واحد پرهیز کرده و در بافت های تاریخی و سنتی بر انسان محوری و بازآفرینی اجتماعی و در بافت های میانی بر توسعه مکان های سومِ باکیفیت و مدیریت ترافیک تفریحی برون زا متمرکز گردد.

جداره های شهری، از مؤثرترین عناصر محیطی تأثیرگذار بر کیفیت فضاهای شهری محسوب می شوند و ارتقا کیفی آن ها به بالا رفتن کیفیت کالبدی در شهر منجر می شود. امروزه منظر شهری و شاخص های زیبایی شناسی آن، جایگاه تعریف شده و روشنی دارد، اما سؤال از منظر شهری ذهن را به سمت مؤلفه های تأثیرگذار با آن سوق می دهد. لذا هدف از این نوشتار استخراج راهکارهای مؤثر بر ارتقای جنبه زیبایی شناسی در بعد عینی-کالبدی جداره شهری و هم چنین اولویت بندی آن ها از منظر شهروندان در پیاده راه ارم شهر قم می باشد. حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران و با سطح خطای 5 درصد، 384 نفر محاسبه شده و روش شناسی پژوهش، با توجه به ماهیت و روش پاسخ دهی به مسائل تحقیق از نوع توصیفی-کمی و ازلحاظ هدف، کاربردی است. به منظور تحلیل داده های جمع آوری شده، از نرم افزار لیزرل جهت طراحی معادله ساختاری استفاده شده است. نتایج پژوهش بیانگر این نکته است که جداره های شهریِ محدوده پیاده راه ارم، نیازمند کیفیت بخشی در مؤلفه های منظر شهری نظیر زیبایی و تنوع بصری در تزئینات جداره، توجه به الحاقات در نما و هم چنین توجه ویژه در به کارگیری تنوع در بافت مصالح است. شهروندان مؤلفه عدم وضعیت آشفتگی و اغتشاش بصری در پیاده راه را با ضریب تأثیر 82/0، مثبت و مناسب ارزیابی کرده و این مؤلفه را بالاترین اولویت و ترجیحات بصری خود می دانند.