سید محمدرضا حسینی نژاد ماهانی

الگوهای رایج حکمرانی در نظامهای آموزشی که اغلب بر پارادایمهای فکری غربی ابتناء یافته اند با ناسازواریهای آشکاری در مواجهه با مبانی اندیشه اسلامی همراه اند و این موضوع از فقدان الگوهای نظری حکمرانی مبتنی بر آراء اندیشمندان مسلمان نشأت گرفته است. از این رو پژوهش حاضر با هدف کاوش الگوی حکمرانی در نظامهای آموزشی در هندسه فکری حضرت آیت الله خامنه ای با روش نظریه پردازی داده بنیاد و با استفاده از نرم افزار تحلیل کیفی Atlas.ti و تمام خوانی بیانات معظم له طی سالهای 1368 تا 1402 انجام شده است. یافته های تحقیق نشان می دهد که الگوی استخراج شده بر چهار عامل زمینه ای (شامل اراده و مشارکت مردم، نفی سلطه استکبار، رفع تبعیض و بی عدالتی و رفع عقب ماندگی علمی)، چهار عامل علّی (شامل حکومت اسلامی، آرمان گرایی واقع بین، حاکمیت مشروع و مقبول و خودباوری)، چهار عامل پیش برنده (ثبات مدیریت، نقش آفرینی حلقه های میانی، شایسته سالاری و انتقادپذیری) و پنج عامل بازدارنده (جاهلیت مدرن، وابستگی علمی، نفوذ در نظام آموزشی، قانون گریزی و بی اخلاقی علمی) شکل گرفته است و پدیده محوری الگو شامل شش ویژگی اساسی (شامل فسادستیزی، انعطاف پذیری، قانون مداری، پاسخگویی، وحدت و یکپارچگی و همکاری و هم افزایی) و هفت راهبرد (شامل مشارکت جویی، روحیه جهادی، معنویت، نظارت، روحیه و تفکر انقلابی، تحول و نوآوری و برنامه ریزی) و پنج پیامد (شامل اقتدار علمی، نخبه پروری، پیشرفت و اعتلای جامعه، تولید علم نافع و اعتماد عمومی) و در نهایت پنج آرمان اصلی (شامل ایجاد تمدن نوین اسلامی، تحقق حیات طیبه، احیای عزت ملی، رسیدن به مرجعیت علمی و استقرار نظام آموزشی اسلامی) است.

مقدمه: حکمرانی در نظام های آموزشی همچون چتری بر کلیه ارکان و اجزاء دستگاه تعلیم و تربیت سایه افکنده است و شناخت ابعاد و مؤلفه های حکمرانی بویژه از منظر اندیشمندان عرصه حکمرانی، الگویی نظام مند و مجرب را پیش روی سیاستگذاران تربیتی و آموزشی خواهد گشود. از این رو پژوهش حاضر با هدف شناسایی ابعاد و مؤلفه های حکمرانی در نظام های آموزشی در منظومه فکری حضرت آیت الله خامنه ای که بیش از سه دهه در بالاترین سطوح حکمرانی و در چارچوب اندیشه اسلامی نقش آفرین بوده است، انجام شده است. روش: این پژوهش با رویکرد کیفی و روش «نظریه پردازی داده بنیاد» و با بهره گیری از نرم افزار تحلیل کیفی Atlas.ti و اعتباریابی دوگانه با استفاده از ارزیاب موازی با محاسبه ضریب کاپای 0.94 و اخذ نظر خبرگان و صاحب نظران موضوعی انجام شده است. یافته ها: نتایج کد گذاری سه مرحله ای بر روی 2424 سند شناسایی شده که جملگی منتسب به معظم له بوده و 273 سند انتخابی و 1381 گزاره، از رویش 3 بُعد و 13 مؤلفه حکایت دارد. بُعد «ماهیت حکمرانی» شامل مؤلفه های «مردم پایه، استقلال طلب، آرمان گرایی واقع بین، عدالت محور» و بُعد «قلمرو حکمرانی» شامل مؤلفه های «اسناد و نظامات، ارکان تعلیم و تربیت، حکمرانی بیرونی» و بُعد «ویژگی های حکمرانی» شامل مؤلفه های «انعطاف پذیری، فسادستیزی، قانون مداری، پاسخگویی، وحدت و یکپارچگی، همکاری و هم افزایی». نتیجه گیری: حکمرانی در نظام های آموزشی در هندسه فکری حضرت آیت الله خامنه ای بر الگویی منسجم و برخاسته از مبانی اندیشه اسلامی ابتناء یافته است که پژوهش حاضر گوشه ای از این انسجام فکری را احصاء و ارائه نموده است. واژگان کلیدی: حکمرانی، نظریه پردازی داده بنیاد، نظام های آموزشی، حضرت آیت الله خامنه ای

هدف: در سال های اخیر نارضایتی کارفرمایان و صاحبان مشاغل نسبت به کارآیی بیرونی نظام آموزش عالی و افزایش نرخ بیکاری فارغ التحصیلان، از واگرایی و ناسازواری برنامه های درسی دانشگاهی با اشتغال و بازارکار حکایت دارد. از این رو پژوهش حاضر با هدف شناسایی و اولویت بندی عوامل این ناسازواری انجام شده است. روش: این تحقیق با روش ترکیبی گنجانده شده در 2 فاز انجام شده است. در فاز اول ضمن مطالعه کلیه پژوهش های سال های اخیر پیرامون برنامه های درسی آموزش عالی و اشتغال با روش های کیفی فراترکیب و تحلیل محتوا، عوامل ناسازواری شناسایی و در فاز دوم با استفاده از روش کمی تحلیل سلسله مراتبی گروهی اولویت بندی شده است. یافته ها: یافته های تحقیق عوامل ناسازواری را در سه مقوله اصلی شامل عوامل فرآیندی (با زیر مقوله های نیازسنجی، طراحی، اجرا و ارزشیابی)، عوامل بخشی (عناصر) (با زیرمقوله های اساتید و مدرسان، راهبردهای یاددهی و یادگیری، اهداف، محتوا و فضا، محیط و امکانات) و عوامل نهادی (با زیر مقوله های تصمیم گیران، کمیته های برنامه ریزی درسی و سازوکار اداری) ارائه و زیرمقوله «محتوا» را به عنوان مهم ترین عامل ناسازواری معرفی نمود. نتیجه گیری: نظام آموزش عالی کشور در راستای ایجاد همنوایی بین برنامه های درسی و اشتغال ناگزیر به بازنگری برنامه های درسی با رویکرد اشتغال محور و توجه ویژه به عوامل شناسایی شده اولویت دار می باشد.