امیرحسین محیط

پارک ها و فضاهای موضوعی دینی در قالب یک رسانه، روایت هایی از مفاهیم و ماجراهای دینی ارائه می کنند. این ترکیب از دین، هنر و فناوری دارای کارکردهای معرفتی، فرهنگی، اجتماعی، گردشگری، اقتصادی، سیاسی و حاکمیتی است. ساخت اوّلین نمونه ها در حدود قرن هفدهم میلادی با اقبال به مفهوم عهدینی «سرزمین مقدّس» آغاز شد. با وجود اشارات ۴۰ ساله در ادبیات رسانه ای و پژوهشی، این حوزه از حوالی سال ۲۰۱۶ به عنوان یک موضوع پژوهشی مستقل شناخته شد. این پژوهش با هدف معرفی این نوع از پارک ها و فضاهای موضوعی و تأکید بر ضرورت توجه به آنها، به تشریح مهم ترین دلالت های حاکمیتی و سیاستی مربوطه در اسلام، مسیحیت و یهودیت می پردازد. پس از شناسایی بیش از ۱۵ نمونه، تحلیل کیفی ادبیات پژوهشی و رسانه ای مرتبط با آنها از منظر حاکمیتی و سیاستی صورت می پذیرد. موضوعات گفتمانی، گردشگری دینی، فعالیت های باستان شناسانه و برخی اقدامات نظامی و جنگی، حاکی از اهمیت توجه ویژه به رژیم اسرائیل در وراء یهودیت و مسیحیت است. در خارج از این رژیم، کلیّت دلالت ها در فضای مسیحی با وجود رونق کمتر در سال های اخیر، مشتمل بر برخی حمایت های نهادی، توجه به مفهوم «سرزمین مقدّس» و استفاده از ماجرای کشتی نوح (ع) بوده است. در اسلام نیز مضامین عمومی دینی در نمونه های معدود، نمادهای نظامی - معنوی در برخی موارد و عدم توجه به پروژه های راهبردی مشاهده می شود.

پژوهشگرانی که به مطالعه ساختاری سوره صفّ پرداخته اند، محور آیات سوره را «جهاد در راه خدا» یا برخی از اصول دین دانسته اند. اگرچه این مفاهیم کلان در سوره مورد اشاره قرار گرفته اند، اما موضوع اختصاصی و سبب تباین آن از دیگر سور قرآن را روشن نمی سازند. روش این پژوهش، چینش زمانی وقایع مطرح شده در سوره صفّ، با نگاه ساختاری به آیات آن است. محور سوره در این نگاه، پیشبرد برنامه ارتقائی خداوند در پهنه ای عظیم و رشد جامعه ای از مؤمنان در مسیر ظهور امام زمان (عج) است. تحقّق این برنامه نظام مند و دقیق با تام نمودن «نورُ الله» و ارسال دو مرسوله ارزشمند «الهدی» و «دین الحق»، در ذیل وجود رسول الله (ص) صورت می پذیرد. در میان جوامع امّت رسول خدا (ص)، رویدادهای تاریخ انقلاب اسلامی ایران از هم خوانی قابل تأمّلی با وقایع مطرح شده در آیات پایانی سوره صف برخوردار است. تبیین قرآنی از انقلاب اسلامی ایران، می تواند مبنایی قابل اتّکا برای درک «ماهیت» و «آینده» این انقلاب فراهم نماید.