پژوهشنامه رسانه بین الملل

در دنیای امروزی، فضای مجازی به عنوان فضای لامکان، نقش برجسته ای در تعاملات بین المللی دارد. پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر فضای مجازی بر توسعه پایدار روابط بین المللی با رویکرد تحلیلی-انتقادی و روش تحقیق آمیخته انجام شده است. در بخش کیفی، از روش دلفی و تحلیل محتوای موضوعی برای شناسایی کارکردهای فضای مجازی، استفاده شد. جامعه آماری این بخش شامل مدیران و کارشناسان فضای مجازی و روابط بین المللی بود. حجم نمونه بر اساس معیار اشباع نظری 30 نفر تعیین شد که به روش هدفمند انتخاب شدند. در مرحله کمی، جامعه آماری شامل کلیه متخصصین و صاحب نظران حوزه فضای مجازی و روابط بین المللی دارای حداقل مدرک تحصیلی کارشناسی ارشد بود. حجم نمونه بر اساس فرمول کوکران 384 تعیین و به روش تصادفی ساده توزیع شد. ابزار گردآوری داده ها شامل پرسشنامه محقق ساخته بود که روایی محتوایی توسط 10 نفر از متخصصین و پایایی آن با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ (α=0.87) تأیید شد. داده های گردآوری شده به کمک نرم افزار SPSS تحلیل شد و آزمون های آماری مانند تحلیل عاملی، ضریب همبستگی پیرسون و رگرسیون چندگانه برای بررسی روابط بین متغیرها و آزمون فرضیه ها به کار گرفته شد. نتایج نشان داد: فضای مجازی نقش معناداری در توسعه پایدار روابط بین المللی دارد. کارکردهای اقتصادی فضای مجازی بیشترین تأثیر را داشتند، در حالی که کارکردهای اجتماعی و زیست محیطی تأثیرات معناداری اما کمتری نسبت به اقتصادی داشتند.

نقش ترجمه در نگارش خبر، معمولاً به انتقال نقل قول ها و یا مواضع محدود می شود. بااین حال، وقتی ترجمه ای از یک نقل قول صورت می پذیرد و وارد نظام رسانه ای می شود و در اختیار کاربران قرار می گیرد، می تواند به عنوان سخنی که گفته شده، تثبیت و پذیرفته گردد؛ بنابراین نقش ترجمه در رسانه ها با وجود محدودیت دامنه، تأثیرگذار است. بااین وصف، پژوهش حاضر بر شیوه های مرسوم ترجمه در رسانه های خبری که تأمین کننده محتوای اخبار هستند، متمرکز بوده و هدف از آن، تحلیل مواضع هسته ای آیت الله سیدعلی خامنه ای، رهبر معظم انقلاب اسلامی، و حسن روحانی، رئیس جمهور اسبق، در روزنامه الوفاق است. گفتمان کاوی ترجمه مواضع مذکور با توجه به بافت های تاریخی، سیاسی و اجتماعی تولید و تعبیر گفتمان ها و نیز بافت های موقعیتی نقل قول های هسته ای، کاربست رویکرد گفتمانی-تاریخی را ضروری می سازد. رایزیگل و وداک در چهارچوب رویکرد یادشده از راهبردهای ارجاعی، اسنادی، استدلالی، زاویه سازی، و پررنگ سازی و کمرنگ سازی و نیز ابزارهای زبانی منتسب به هریک نام برده اند. هریک از این راهبردها ناظر به تحلیل بخشی از مواضع گفتمان مدار کنشگران اجتماعی است. روش انجام پژوهش، توصیفی تحلیلی با رویکرد ترجمه غیرمقابله ای است. نتایج پژوهش نشان داد که راهبردهای ارجاعی، اسنادی و استدلالی در مواضع ترجمه شده کنشگران مورد استناد همانند مواضع آن ها به زبان فارسی، اصلی و سایر راهبردها، یعنی زاویه سازی، پررنگ سازی و کمرنگ سازی جانبی هستند.

معاهده راهبردی ایران و روسیه، به عنوان یک سند کلیدی دارای ابعاد سیاسی، اقتصادی، نظامی و فرهنگی از اهمیت ویژه ای برخوردار است. هدف اصلی این پژوهش، بررسی نحوه و ابعاد مختلف بازنمایی این توافق در رسانه های متفاوت و بایسته های چگونگی پرداختن به آن در رسانه های جمهوری اسلامی ایران، بویژه رسانه های برون مرزی است. برای تحلیل این موضوع، از روش تحلیل محتوای کیفی با تکنیک مطالعه اسنادی و مصاحبه عمیق استفاده شده است. یافته ها نشان می دهند که بیشتر رسانه های داخلی، این توافق را به عنوان یک موفقیت دیپلماتیک و اقتصادی معرفی کرده و بر تقویت روابط دو کشور در برابر فشارهای خارجی تاکید می کنند. در مقابل، رسانه های منتقد به بررسی دقیق تر ابعاد مختلف توافق و هزینه های محتمل آن می پردازند و وابستگی به روسیه را به چالش می کشند. همچنین، رسانه های غربی این توافق را به عنوان تهدیدی برای منافع آمریکایی و هم پیمانانش در خاورمیانه تحلیل می کنند. نتایج این پژوهش بر لزوم رعایت بایسته های رسانه ای، شامل تحلیل دقیق محتوای اخبار، ارائه دیدگاه های مختلف و پرهیز از هیجان زدگی تأکید دارد و نقش رسانه ها در شکل دهی به درک عمومی و تأثیرگذاری معاهده مورد پژوهش را، بر سیاست گذاری ها، اساسی می داند.

این مقاله به بررسی پوشش خبری انتخابات ریاست جمهوری 2024 آمریکا در رسانه های هند می پردازد. تمرکز مقاله به طور ویژه بر نحوه برجسته سازی اخبار مربوط به شخصیت ها و رویدادهای مرتبط با انتخابات ریاست جمهوری 2024 آمریکا در روزنامه تایمز آو ایندیا به عنوان یکی از برجسته ترین و پر تیراژترین روزنامه های منتشر شده انگلیسی زبان در سطح ملی در کشور هند است. رویکرد نظری مقاله، نظریه برجسته سازی و روش انجام پژوهش تحلیل محتوا می باشد. یافته های تحقیق بر روی 113 خبر جمع آوری شده در مورد اخبار انتخابات آمریکا نشان داد که برجسته سازی اخبار روزنامه تایمز آو ایندیا از نظر میزان پوشش خبری، جهت گیری مثبت و منفی، چارچوب تضاد و گمانه زنی در مورد برنده انتخابات به نفع دونالد ترامپ، نامزد حزب جمهوری خواه بوده است. همچنین نتایج مقاله نشان داد که این نحوه برجسته سازی موضع خود روزنامه بوده و متاثر از برجسته سازی بین رسانه ای نیست.

پوشش خبری جبهه مقاومت، نقش مهمی در شکل گیری افکار عمومی نسبت به ایدئولوژی انقلاب اسلامی دارد و روزنامه نگاری مقاومت به عنوان ژانری نو در مقابل روزنامه نگاری صلح محسوب می شود. هدف پژوهش حاضر، احصاء و تدوین فرایندهای مطلوب در پوشش خبری جبهه مقاومت است. بدین منظور با روش تحقیق کیفی و تکنیک مصاحبه عمقی با صاحبنظران حوزه ارتباطات و خبر، داده ها گردآوری شد. انتخاب مصاحبه شوندگان با نمونه گیری هدفمند و شناسایی به صورت گلوله برفی از میان استادان ارتباطات، سردبیران خبر و خبرنگاران میدانی این حوزه انجام شد. با استخراج زیرمقوله ها و دسته بندی در مقوله های مختلف، ویژگی های اعتقادی، روحی و اخلاقی، حرفه ای، فرهنگ و زبان، دانشی، ارتباطی، ظاهری، جنسیت و مسائل زندگی در مقوله محوریِ شاخص های فردی قرار گرفت. مقوله محوریِ شاخص های سازمانی نیز به ویژگی های مدیران و مسئولان رسانه، سیاست گذاری و ساختار اداری اختصاص یافت. ویژگی های تصویر، صوت و تدوین در مقولهمحوریِ شاخص های شکلی جای گرفت. ویژگی های کلی، ارزش های خبری، قالب خبری، برجسته سازی، سانسور، کنترل یا فریب، اخبار شکست و واژه سازی نیز به مقوله محوریِ شاخص های محتوایی اختصاص یافت. بدین ترتیب، فرایندهای مطلوب در پوشش خبری جبهه مقاومت، ترکیبی از ویژگی های ذاتی و اکتسابی که در چارچوب سیاست های کلان و آرمان های انقلاب اسلامی در قالب هنجارهای رسانه ای تدوین می شود. بر اساس یافته های این پژوهش، برای پوشش خبری جبهه مقاومت از خبرنگار میدانی گرفته تا تصمیم گیران بایستی نیروی حرفه ای و آموزش دیده برای آن باشند.

پارک ها و فضاهای موضوعی دینی در قالب یک رسانه، روایت هایی از مفاهیم و ماجراهای دینی ارائه می کنند. این ترکیب از دین، هنر و فناوری دارای کارکردهای معرفتی، فرهنگی، اجتماعی، گردشگری، اقتصادی، سیاسی و حاکمیتی است. ساخت اوّلین نمونه ها در حدود قرن هفدهم میلادی با اقبال به مفهوم عهدینی «سرزمین مقدّس» آغاز شد. با وجود اشارات ۴۰ ساله در ادبیات رسانه ای و پژوهشی، این حوزه از حوالی سال ۲۰۱۶ به عنوان یک موضوع پژوهشی مستقل شناخته شد. این پژوهش با هدف معرفی این نوع از پارک ها و فضاهای موضوعی و تأکید بر ضرورت توجه به آنها، به تشریح مهم ترین دلالت های حاکمیتی و سیاستی مربوطه در اسلام، مسیحیت و یهودیت می پردازد. پس از شناسایی بیش از ۱۵ نمونه، تحلیل کیفی ادبیات پژوهشی و رسانه ای مرتبط با آنها از منظر حاکمیتی و سیاستی صورت می پذیرد. موضوعات گفتمانی، گردشگری دینی، فعالیت های باستان شناسانه و برخی اقدامات نظامی و جنگی، حاکی از اهمیت توجه ویژه به رژیم اسرائیل در وراء یهودیت و مسیحیت است. در خارج از این رژیم، کلیّت دلالت ها در فضای مسیحی با وجود رونق کمتر در سال های اخیر، مشتمل بر برخی حمایت های نهادی، توجه به مفهوم «سرزمین مقدّس» و استفاده از ماجرای کشتی نوح (ع) بوده است. در اسلام نیز مضامین عمومی دینی در نمونه های معدود، نمادهای نظامی - معنوی در برخی موارد و عدم توجه به پروژه های راهبردی مشاهده می شود.

این پژوهش با هدف شناسایی الگوهای بازنمایی زنان در ویژه برنامه های «صد زن» بی بی سی فارسی، نقش رسانه های بین المللی در شکل دهی ادراک عمومی از مسائل جنسیتی را بررسی می کند. رسانه ها با تمرکز بر الگوهای خاص بازنمایی، روایت های فرهنگی و اجتماعی را تحت تأثیر قرار می دهند و بر هویت مخاطبان، به ویژه زنان جوان، اثر می گذارند. مسئله اصلی پژوهش، نبود تحلیل جامع و سیستماتیک از این الگوها در برنامه های مذکور است که می تواند به عدم درک دقیق تأثیرات رسانه ای بر افکار عمومی منجر شود. رسانه های خارجی مانند بی بی سی ممکن است با استراتژی های هدفمند، روایت هایی یک جانبه ارائه دهند که با ارزش های فرهنگی محلی همخوانی ندارند. هدف مطالعه، شناسایی الگوهای بازنمایی زنان ایرانی و جهانی و بررسی ابزارهای رسانه ای به کاررفته است. برای این منظور، از روش تحلیل محتوای کیفی با رویکرد استقرایی استفاده شد. نمونه شامل 12 قسمت منتخب از برنامه ها، بر اساس تنوع موضوعی و حضور زنان ایرانی و جهانی، با نرم افزار MAXQDA تحلیل شد. تحلیل شامل کدگذاری باز، محوری و مقوله بندی بود. یافته ها نشان داد زنان ایرانی عمدتاً در چارچوب چالش های قانونی (8 قسمت)، نابرابری اقتصادی (5 قسمت) و فشارهای خانوادگی (6 قسمت) با تصویری منفی بازنمایی می شوند، در حالی که زنان غربی با تأکید بر موفقیت حرفه ای (4 قسمت) و استقلال فردی (3 قسمت) به صورت مثبت نمایش داده می شوند. ابزارهای رسانه ای مانند چارچوب سازی، برجسته سازی و نشانه شناسی بصری در این فرآیند نقش کلیدی دارند. پژوهش بر ضرورت تولید محتوای بومی و تقویت سواد رسانه ای برای مقابله با روایت های جهت دار و حفظ هویت زنان ایرانی تأکید دارد و پایه ای برای تحقیقات آتی در جوامع اسلامی فراهم می کند.

در این مقاله، ظرفیت حضور نمایش های فارسی در رسانه های روسیه مورد بررسی قرار گرفته و فرصت ها و چالش های موجود در تولید و پخش محتوای فرهنگی ایرانی در این بازار به تفصیل تحلیل شده است. پرسش اصلی پژوهش این است: «« نمایش های فارسی چگونه می توانند با بهره گیری از ظرفیت های رسانه ای روسیه، ضمن انطباق با سیاست های فرهنگی و سلیقه مخاطبان، به ابزاری کارآمد در دیپلماسی فرهنگی ایران بدل شوند؟» با استناد به نظریه دیپلماسی رسانه ای و جهان محلی سازی رسانه ها، پژوهش حاضر ابتدا به مرور ادبیات در حوزه بازنمایی فرهنگی ایران در رسانه های بین المللی پرداخته و خلأ موجود در بررسی نمایش های فارسی زبان در رسانه های روسیه را شناسایی می کند. سپس با استفاده از رویکرد توصیفی-تحلیلی، سیاست های رسانه ای روسیه، سلایق مخاطبان و ساختار محتوایی این کشور بررسی شده و چالش های مرتبط با ورود محتوای غیرروسی به این بستر تحلیل گردیده است. یافته های این پژوهش نشان می دهد که ظرفیت های موجود در رسانه های روسیه می توانند به عنوان بستری مناسب برای ارائه محتوای فرهنگی و نمایشی ایرانی عمل کنند. با این حال، محدودیت هایی نیز موجب ایجاد چالش هایی در پذیرش و بازنمایی صحیح فرهنگ ایران می شوند. در نهایت، مقاله با ارائه توصیه های کاربردی در زمینه تولید محتوای نمایشی فارسی، پیشنهاد می کند که تمرکز بر آثار تاریخی، داستان های افسانه ای و مستندهای فرهنگی می تواند به تقویت تصویر ایران در رسانه های روسیه کمک و زمینه ساز تعامل و همگرایی فرهنگی بین دو کشور گردد.

عربستان سعودی، به دلیل تاریخ دیرینه، اماکن مقدس مکه و مدینه، ذخایر نفتی، روابط با آمریکا، و نفوذ سیاسی-ایدئولوژیک، بازیگری کلیدی در غرب و جنوب آسیا است. سیاست خارجی این کشور در قبال افغانستان، به‌ویژه طالبان، تحت تأثیر عوامل داخلی و خارجی و نیازمند مدیریت دقیق روایت‌های رسانه‌ای است. عربستان در دوره حکومت اول طالبان (۱۹۹۶-۲۰۰۱) آن را به رسمیت شناخت و روابط نزدیکی داشت، اما پس از بازگشت طالبان در ۲۰۲۱، از به‌رسمیت شناختن رسمی خودداری کرده است. این مقاله بررسی می‌کند که سیاست عربستان در قبال دو دوره طالبان چه بوده، تابع چه عواملی است، و چگونه در فضای رسانه‌ای بازنمایی شده است. با استفاده از نظریه‌های واقع‌گرایی (برای کنش‌های سیاسی-امنیتی) و سازه‌انگاری (برای تحلیل هویتی-ایدئولوژیک) و روش مقایسه‌ای و کیفی-تحلیلی، پژوهش نشان می‌دهد که در دوره اول، هویت و هنجارهای مشترک (سلفی-وهابی) روابط را تقویت کرد و رسانه‌های سعودی (مانند العربیه) آن را توجیه کردند. اما در دوره دوم، ملاحظات واقع‌گرایانه (منافع ملی، رقابت با قطر و ایران، و فشارهای جهانی) رویکرد محتاطانه‌ای را رقم زد. رسانه‌های سعودی با پرهیز از واژگان جنجالی و تأکید بر دیپلماسی بشردوستانه، تصویری مسئولانه از ریاض ارائه داده‌اند. عربستان با حفظ ارتباطات محدود، از به‌رسمیت شناختن طالبان اجتناب کرده و بر جنگ روایت‌ها تمرکز دارد تا وجهه بین‌المللی خود را حفظ کند

در تحولات سریع فناوری و افزایش رقابت بین المللی اگرچه موضوع تاب آوری رسانه های برون‌مرزی صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران برای انطباق با این تغییرات در افزایش تعامل با مخاطبان جهانی امری ضروری به نظر می رسد و مطالعات متعددی نیز در خصوص تاب‌آوری سازمانی، مدیریت رسانه در شرایط بحران و تأثیر تحریم‌ها بر نهادهای رسانه‌ای انجام پذیرفته است. اما کمتر پژوهشی به‌صورت نظام‌مند به بررسی تاب‌آوری شبکه‌های برون‌مرزی صدا و سیمای ج .ا.ا در برابر اختلالات ایجاد شده ی ناشی از تحریم ها پرداخته است. از اینرو این پژوهش با هدف شناسایی و دسته بندی شاخص‌های مرتبط با تاب‌آوری شبکه‌های برون‌مرزی صدا و سیمای ج.ا.ا در فضای تحریم،‌ از نظر هدف کاربردی و با رویکردی کیفی به شیوه ی تلفیقی از روش دلفی وتحلیل مضمون انجام شده است. نخست گردآوری داده‌ها از طریق ابزار مصاحبه‌ نیمه‌ساختاریافته با 10نفر از خبرگان، اساتید، دست اندرکاران و کارشناسان معاونت برون مرزی صدا وسیمای ج.ا.ا به شیوه ی انتخاب هدفمند انجام پذیرفت. برای شناسایی مضامین در متن مصاحبه مزبور و دسته بندی در سه نوع تاب آوری شناختی، عاطفی – ارزشی و رفتاری براساس چهار چوب نظری لاودیج و استینر(1961) و وگوس و ساتکلیف (2007)، از تحلیل مضمون شش مرحله ای براون و کلارک و نرم افزار مکس کیودای استفاده گردید. مرحله ی دوم مصاحبه به منظور تعیین ضرورت شاخص های مزبور انجام و نتایج مورد تحلیل روایی قرار گرفت. در پایان پیمایشی برای تعیین نظر موافق خبرگانو صاحب نظران با شاخص ها و دسته بندی مربوطه انجام شد.