امیر حاجی پور

مقدمه: کسب‌وکارهای کوچک و متوسط به‌عنوان بخش‌های حیاتی در توسعه پایدار و رشد اقتصادی شناخته می‌شوند. این کسب‌وکارها نقش مهمی در تولید ناخالص داخلی، ایجاد اشتغال، تولید درآمد و کاهش فقر، به‌ویژه در کشورهای درحال توسعه و نوظهور، ایفا می‌کنند. آن‌ها به‌عنوان محرک‌های اقتصادی، انعطاف‌پذیری و نوآوری را به‌همراه دارند و به توسعه محلی و منطقه‌ای کمک می‌کنند. خوشه‌های صنعتی که به‌عنوان گروه‌های متمرکز جغرافیایی از بنگاه‌های تجاری و غیرتجاری مرتبط تعریف می‌شوند، نقشی اساسی در تقویت توانمندی کسب‌وکارهای کوچک و متوسط دارند. این خوشه‌ها شامل شرکت‌هایی هستند که در تولید کالاها و خدمات مشابه یا مرتبط فعالیت می‌کنند. خوشه‌های صنعتی نیازمند حمایت هدفمند به‌صورت خدمات توسعه کسب‌وکار هستند. با توجه به اهمیت این خدمات، هدف این پژوهش، شناسایی و رتبه‌بندی عوامل کلیدی مؤثر بر بهبود خدمات توسعه کسب‌وکار در خوشه‌های صنعتی بود. روش‌شناسی: رویکرد این پژوهش آمیخته و از لحاظ هدف، توسعه‌ای بود. در ابتدا یک پژوهش کیفی انجام شد و سپس بر اساس نتایج مرحله کیفی، مرحله کمی صورت گرفت. در مرحله کیفی، برای تحلیل داده‌ها از روش تحلیل مضمون و در مرحله کمی از تکنیک غربال‌گری فازی و تحلیل اهمیت-عملکرد استفاده شد. جامعه مورد مطالعه بخش کیفی شامل خبرگان و صاحب‌نظران در زمینه خوشه‌های کسب‌وکار و مشاوران مستقر در مراکز خدمات مشاوره کسب‌وکار در سراسر کشور بودند که نمونه‌گیری از آن‌ها به‌صورت هدفمند و تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه ساختاریافته و منابع مکتوب گردآوری شد. اعتبارسنجی داده‌ها با نظرات مشارکت‌کنندگان و باز آزمون انجام شد و تحلیل داده‌ها با نرم‌افزار MAXQDA صورت گرفت. در مرحله کمی، با استفاده از تکنیک غربال‌گری فازی و نظرات نه نفر از خبرگان، عوامل غیرمؤثر حذف و عوامل کلیدی شناسایی شد. داده‌ها از طریق پرسشنامه‌ای مبتنی بر مقیاس فازی جمع‌آوری و سپس با تحلیل اهمیت-عملکرد بررسی شدند. برای تجزیه و تحلیل داده‌ها از نرم‌افزار Excel استفاده شد. یافته‌ها: تجزیه‌وتحلیل داده‌ها منجر به شناسایی 40 شاخص در قالب هفت بعد اصلی عوامل کلیدی مؤثر بر بهبود خدمات توسعه کسب‌وکار در خوشه‌های صنعتی شد. این ابعاد عبارتند از زیرساخت‌ها و ساختارهای نهادی توسعه خدمات، سیاست‌ها و حمایت‌های کلان، موانع اقتصادی، تعاملات اجتماعی و فرهنگی در بهبود خدمات، قابلیت‌ها و توانمندی‌های ارائه دهندگان خدمات، آموزش و توسعه منابع انسانی و نیازها و میزان تمایل به خدمات توسعه کسب‌وکار در خوشه‌ها. نتیجه‌گیری / دستاوردها: نتایج پژوهش نشان می‌دهد که توسعه خدمات کسب‌وکار در خوشه‌های صنعتی تحت تأثیر عوامل کلیدی مانند توانمندی مالی بنگاه‌ها، نیاز و تمایل به استفاده از خدمات، قابلیت‌های نیروی انسانی ارائه دهندگان خدمات توسعه کسب‌وکار و تعاملات شبکه‌ای است. بسترسازی مناسب، حمایت‌های دولتی و اصلاح قوانین نیز برای بهبود این خدمات ضروری است. بهبود کیفیت و توانمندی تأمین‌کنندگان خدمات، اعتمادسازی و ارزیابی مستمر عملکرد ارائه دهندگان نقش مهمی در افزایش اثربخشی خدمات دارند. در نهایت، ایجاد شبکه‌های تخصصی، تسهیل همکاری‌های مشترک و به‌کارگیری مدل‌های ارزیابی و نظارت جامع می‌تواند به رشد و بهبود خوشه‌های صنعتی کمک کند.

پژوهش حاضر با هدف شناسایی ابعاد و مؤلفه های مؤثر بر خدمات توسعه کسب وکار در خوشه های صنعتی و طراحی مدلی برای بهبود آن انجام شد. رویکرد پژوهش آمیخته و توسعه ای بود. در بخش کیفی، داده ها با استفاده از روش داده بنیاد به صورت نظام مند و با نرم افزار مکس کیو دا پردازش و تحلیل شدند. در بخش کمّی، تحلیل ها با بهره گیری از غربال گری فازی و مدل سازی معادلات ساختاری با اسمارت پی ال اس و تحلیل های آماری مقدماتی با اس پی اس اس انجام گرفت. جامعه آماری بخش کیفی شامل 16 نفر از خبرگان و مشاوران خوشه های صنعتی سراسر کشور بود که به دلیل تجربه و آگاهی عمیق از موضوع انتخاب شدند. جامعه آماری بخش کمّی شامل واحدهای کسب وکار مستقر در خوشه های صنعتی شهرستان اصفهان، مشاوران مراکز خدمات کسب وکار و نهادهای پشتیبان مرتبط بود. نمونه گیری در هر دو بخش به صورت هدفمند انجام و داده ها از طریق مصاحبه های عمیق، منابع مکتوب و پایگاه های آنلاین جمع آوری شد. روایی و پایایی داده ها با بازخورد مشارکت کنندگان و باز آزمون تضمین شد. یافته ها نشان داد یک مقوله اصلی، شش مقوله محوری و 71 زیر مقوله در ابعاد عوامل علّی، زمینه ای، مداخله گر، راهبردها و پیامدها شناسایی شدند. تحلیل کمّی حاکی از تأثیر مثبت و معنادار عوامل علّی، زمینه ای و مداخله گر بر بهبود خدمات توسعه کسب وکار بود. مدل طراحی شده نشان می دهد که تقویت این عوامل می تواند عملکرد خوشه های صنعتی، رضایت، سودآوری و اثربخشی ساختارهای نهادی و سیاسی-اقتصادی را ارتقا دهد. این نتایج بر اهمیت توجه هم زمان به عوامل علّی، زمینه ای و مداخله گر در ارتقای کیفیت خدمات توسعه کسب وکار تأکید دارد.

در شرایط کنونی ناشی از انقلاب تکنولوژیکی، پویایی بازار، ارتباطات متقابل، تقاضای مشتریان و موسسات تخصصی به منظور ارزیابی و مدیریت دارایی های نامشهود، چالشی برای همه سازمان ها است. از جمله عوامل تاثیر گذار بر عملکرد مالی سازمان ها، سرمایه فکری می باشد، از این روی نقش استراتژیهای مالی در تاثیر سرمایه فکری بر عملکرد مالی سازمان کمتر مورد توجه قرار گرفته است. لذا هدف پژوهش حاضر بررسی تاثیر سرمایه فکری و استراتژیهای مالی بر عملکرد مالی در شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادارتهران است. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی از نوع همبستگی می باشد. به منظور پاسخ به پرسشهای تحقیق، دو فرضیه اصلی و هفت فرضیه فرعی تدوین شده است. برای بررسی صحت فرضیه ها، اطلاعات از بین جامعه آماری هدف تحقیق که شامل صورت های مالی سالانه و یادداشت های توضیحی همراه آن ها، مربوط به 79 شرکت پذیرفته شده در بورس، طی دوره زمانی 5 ساله (1391 تا 1395) می باشند، با استفاده از نرم افزار رهاورد نوین جمع آوری شد و به کمک نرم افزار 9eviews و آزمونهای ریشه واحد، هم انباشتگی، اف لیمر و هاسمن مورد تجزیه وتحلیل قرارگرفت. نتایج حاکی از وجود ارتباط معنادار بین سرمایه فکری و عملکرد مالی با نقش تعدیل گری استراتژیهای مالی در شرکت های عضو بورس است؛ و در رابطه بین سرمایه فکری و عملکرد مالی، استراتژی سرمایه گذاری و استراتژی تقسیم سود نقش تعدیلگری منفی (کاهنده) و استراتژی تامین مالی نقش تعدیلگری مثبت (افزاینده) دارد.