محمدرضا صالحی وثیق

بررسی اندیشه سیاسی متفکران تأثیرگذار در جهان اسلام به درک عمیق تر پویایی های پیچیده شکل دهنده گفتمان های معاصر درباره اسلام، مدرنیته و هویت فرهنگی کمک می کند. ازهمین رهگذر، پژوهش حاضر به تحلیل تطبیقی مفاهیم «غرب زدگی» و «جاهلیت مدرن» در اندیشه فردید و سیدقطب پرداخت. روش شناسی پژوهش مبتنی بر هرمنوتیک قصدگرای اسکینر بود و با هدف تبیین چگونگی مفهوم سازی این دو متفکر از غرب گرایی و مدرنیته به عنوان تهدیدهایی برای هویت و ارزش های اسلامی انجام شد. در این راستا، زمینه های فکری-اجتماعی شکل گیری آرای این دو اندیشمند مورد بررسی قرار گرفت. یافته های پژوهش نشان داد که فردید و قطب، علی رغم خاستگاه های متفاوت فکری، در نقد بنیادین مدرنیته و به ویژه در رد مبانی معرفتی و سیاسی آنکه در سکولاریسم عقلانی و لیبرال دموکراسی تجلی یافته بود، اشتراک نظر داشتند. نقطه تلاقی نقد فردید از «غرب زدگی» و مفهوم «جاهلیت مدرن» قطب، در تعهد مشترک آنان به مقاومت در برابر نیروهای همگن کننده مدرنیته و تأکید بر تمایز هویت و فرهنگ اسلامی قرار داشت. این پژوهش آشکار ساخت که هردو متفکر، با وجود تفاوت در مسیرهای فکری، چرخشی محوری در گفتمان ضدمدرن جهان اسلام ایجاد کردند و احیای ارزش های اسلامی را به عنوان بدیلی در برابر هژمونی مدرنیته غربی مطرح ساختند.