مرضیه دژفر

اصالت وجود از مهم ترین موضوعات فلسفی در چند قرن اخیر است. بنابر نظر مشهور، ملاصدرا برای اولین بار این مسأله را به صورت عقلی و استدلالی ثابت کرد. این مقاله با مراجعه به منابع کتابخانه ای و با رویکرد توصیفی-تحلیلی و مقایسه ای، به تقدم طرح مسأله اصالت وجود در آراء محمد دهدار پرداخته است. این مسأله پیش از ملاصدرا در آثار دهدار، به صورت استدلالی مطرح شده است. وی تصریح می کند که هرچه موجود است، به وجود موجود است و وجود به ذات خود موجود است. او به صراحت از عدمی بودن ماهیت و مجعولیت وجود و خیر محض بودن آن سخن گفته است. مبانی هستی شناختی عرفانی، استفاده توأمان از روش فلسفی، کلامی و عرفانی، و همچنین بهره گیری از بسترهای معرفتی همچون مکتب شیراز و مکتب مشاء در طرح و اثبات اصالت وجود در آراء دهدار مؤثر بوده است. همچنین وی و ملاصدرا برخلاف شباهت در روش و مبانی مثل اصالت وجود، تشکیک وجود و خیریت وجود، در مسائلی چون چگونگی حدوث نفس با یکدیگر تفاوت دارند. شیوه بیان، زبان مورد استفاده، تعداد استدلال ها و انسجام مطالب در آراء آن دو نیز متفاوت است.

مطالعات فراروانشناسی بدنبال تبیین آن دسته از قدرتهای فراروانی انسان است که با روشهای معمول علوم قابل بررسی نیستند. در این مقاله، با استفاده از منابع کتابخانه یی و رویکرد مقایسه یی، به بررسی درونمایه ها و پیشینه های این علم در آراء صدرالمتألهین پرداخته شده است. نتایج پژوهش حاکی از آنست که مطالعات فراروانی با بحث از قوای نفس و حقیقت نبوت در آثار فلاسفه اسلامی قابل مقایسه و ارزیابی است. ملاصدرا و فراروانشناسان، هر دو بر این باورند که فرایند کسب آگاهی از راههایی همچون رؤیاهای صادقه و مراقبه، امکانپذیر است. همچنین دیدگاههای صدرالمتألهین در مباحثی مانند اتحاد عاقل و معقول و ارتباط مراتب هستی با یکدیگر، با تبیین دانشمندان غربی درباب اموری همچون دورآگاهی و تأثیر ذهن بر ماده، شباهت دارد. نقش برخی از عوامل مؤثر در پدیده های فراروانی، از قبیل تمرکز و کاهش اشتغالات نفس در کسب آگاهیهای غیبی، مورد تأکید صدرالمتألهین و فراروانشناسان بوده است. ملاصدرا اغلب از شیوه عقلی و استدلالی در تبیین امور فراروانی استفاده کرده، درحالیکه فراروانشناسان اغلب به شیوه های تجربی نظر داشته اند. همچنین، بُعد درمانی فراروانی بیشتر مورد توجه دانشمندان در سده های اخیر قرار گرفته، درحالیکه ملاصدرا به این جنبه از کاربرد مطالعات فراروانی توجه چندانی نداشته است.

یکی از مسائل مهم در الهیات ادیان مختلف، مسئله شر است. ازجمله موضوعات حوزه مسئله شر، شیطان و نقش او در جهان است. در متون مقدس اسلام، مسیحیت و یهودیت، یعنی قرآن و عهدین، موضوع شیطان جایگاه خاصی دارد. هدف این مقاله بررسی نقش شیطان از دیدگاه قرآن کریم و عهدین است. این پژوهش با استفاده از منابع کتابخانه ای و با رویکرد مقایسه ای انجام می شود. در قرآن کریم و عهدین، شیطان در نقش دشمنی با انسان و پیامبران و همچنین آزمایشگر و امتحان کننده انسان معرفی می شود. در عهد قدیم دو نقش دیگر برای شیطان بیان می شود: تهمت زننده و کارگزار خداوند بودن. شیطان در عهد قدیم در اغلب موارد، شخصیتی شرورانه ندارد و کارگزار خداست. قرآن کریم نیز نقش های کافر، ولی و خدمتکاری را برای شیطان بیان می کند که در عهدین دیده نمی شود. شباهت ها با توجه به منشأ وحیانی مشترک این متون مقدس قابل تبیین است. تفاوت ها می تواند ناشی از تحریف عهد قدیم باشد.