علیرضا زرنوشه فراهانی

مطابق با آیات و روایات، انس با قرآن کریم زمینه ساز تربیتِ افراد و جامعه مبتنی بر آموزه های وحیانی است. دستیابی به این هدف، نیازمند لوازم و مقدماتی است که فقدان آن ها می تواند نتیجه ی عکس برای انسان به همراه داشته باشد. لذا معصومان(ع) به این مهم توجه داشته و بیانات ارزشمندی را در این خصوص ایراد فرموده اند که از جمله ی آن ها، دعای 42 صحیفه ی سجادیه با عنوان دعای ختم قرآن است. در این پژوهش تلاش شده با استفاده از روش تحلیل مضمونی و با دو رویکرد کمّی و کیفی در سه گام تجزیه، تشریح و ترکیب متن، به استخراج مضامین پایه، سازمان دهنده و فراگیر دعای ختم قرآن امام سجاد(ع) پرداخته و راهکارهای مطرح در این دعا به منظور کشف الگوی صحیح انس با قرآن کریم از منظر آن امام تبیین شود. یافته های تحقیق نشان می دهد که از منظر امام سجاد(ع) انس با قرآن نیازمند لوازمی است که به شرط حصول آن ها، آثار و نتایجی را هم در دنیا و هم در آخرت برای انسان به ارمغان می آورد. مهم ترین لوازم انس با قرآن عبارتند از: شناخت اوصاف قرآن، شناخت آثار تبعیت از قرآن، شناخت شرایط بهره مندی از قرآن، شناخت مقدمات انس با قرآن، شناخت مفسران حقیقی قرآن، دعا برای پیامبر اکرم(ص) و پیروی از پیامبر اکرم(ص). در پایان این مقاله نیز الگوی انس با قرآن از منظر امام سجاد(ع) ترسیم شده است.

رنج حقیقتی انکار ناپذیر و مهم در زندگی انسان ها است که در طول تاریخ بشریت مورد توجه اندیشمندان قرار گرفته و تحلیل های گوناگونی پیرامون آن ارائه شده است. دستیابی به نظریه مدون اسلامی در خصوص رنج، نیازمند مطالعه عمیق و روشمند قرآن کریم و دیگر متون پایه اسلامی است. هدف مقاله پیش رو شناخت مسئله رنج از دیدگاه قرآن است. در این پژوهش از روش پژوهش ترکیبی (کیفی-کمی) استفاده شده است. پس از مطالعه قرآن و استخراج گزاره های مرتبط با مسئله رنج به روش نمونه گیری نظری، با استفاده از تکنیک کدگذاری باز تعداد 599 مفهوم شناسایی و این مفاهیم به پرسشنامه تبدیل شد. سپس این پرسشنامه با روش پیمایش اکتشاف دلفی طی دو مرحله در اختیار 23 نفر از خبرگان قرآن پژوه و برخی جامعه شناسان و روانشناسان که از طریق روش نمونه گیری شبکه ای (گلوله برفی) انتخاب شدند قرار گرفت. برای تحلیل داده های جمع آوری شده از پرسشنامه متخصصان، به جهت دسته بندی تفکر آن ها، از تحلیل عامل Q که پاسخ دهندگان را دسته-بندی می کند استفاده شد و در نهایت برجسته ترین مفاهیم پیرامون مسئله رنج در قرآن مشخص شد. نتایج این پژوهش بیان گر آن است که آخرت گرایی، رنج و ناخوشایندی، ایمان حقیقی، اخلاق اجتماعی و تاب آوری بیش از همه مفاهیم مورد توجه قرآن است. درماندگی و به زیستی نیز به عنوان دو مسیر برای مواجهه با رنج معرفی شده است. این پژوهش با ارائه یک مدل جامع از دیدگاه قرآن درباره مسئله رنج، می تواند برای پژوهشگران، دین شناسان و مشاوران در حوزه روانشناسی دینی مفید باشد.