محمود ملکی راد

خانواده بستر فعلیت یافتن توانایی های انسان ها است و نقش مهمی در پرورش استعدادهای مادی و معنوی فرزندان دارد. گاه بروز برخی حوادث و بالایا ممکن است در تضعیف روحیه ی اعضای خانواده و فروپاشی آن مؤثر باشد. اندیشه ی مهدویت و انتظار دارای ظرفیتی است که می تواند در تحکیم روابط اعضای خانواده در بروز بلایا و حوادثی چون بیماری کرونا نقش بسیاری داشته باشد؛ بدین منظور در این مقاله از نقش مهدویت و انتظار در این باره بحث شده است. از مهم ترین یافته ها و نوآوری های این تحقیق، تبیین کارکردهای باور به مهدویت و انتظار در نهاد خانواده در سه ساحت باورها و ارزش ها و هنجارهای رفتاری خانواده است. در بُعد باورها با تأکید بر تقویت ایمان و تحکیم شناخت امامت، در بُعد ارزش ها با تأکید بر ویژگی های اخلاقی منتظران و در بُعد هنجاری به رفتارهای خانواده جهت و به آن رنگ مهدوی می دهد. در پژوهش حاضر برای تبیین کارکرد مهدویت در ابعاد یاد شده از دلایل عقلی و نقلی و توصیف و تحلیل آیات و روایات بهره گرفته شده است.

 آموزه مهدویت در بعد اجتماعی، افقی روشن برای تاریخ بشر ترسیم می کند که تحقق آن، مشروط به ایجاد آمادگی های فردی و اجتماعی است. «حکمرانی زمینه ساز» الگویی از زمامداری است که رسالت اصلی خود را بسترسازی برای تحقق این آرمان جهانی تعریف می کند، مستلزم ابزارهای کارآمد تحول است. در این میان، سیاست گذاری فرهنگی به دلیل تأثیرگذاری عمیق بر لایه های زیرین هویت، باور و رفتار جامعه، راهبردی ترین ابزار این نوع حکمرانی شناخته می شود. پژوهش حاضر با هدف تبیین این رابطه و پاسخ به این پرسش اساسی انجام شده است که یک سیاست گذاری فرهنگی کارآمد، چگونه و با تمرکز بر کدام مؤلفه ها می تواند به شکل گیری و تثبیت ارکان حکمرانی زمینه ساز ظهور منجر شود. پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و ماهیت توصیفی - تحلیلی سامان یافته است. داده های مورد نیاز از طریق تحلیل محتوای نظام مند متون بنیادین اسلامی (قرآن و روایات)، به ویژه ادبیات مرتبط با ویژگی های یاران و جامعه عصر ظهور، و همچنین اسناد حوزه سیاست گذاری فرهنگی استخراج شده است. تحلیل داده ها نشان می دهد که سیاست گذاری فرهنگی می تواند از طریق شش کارکرد محوری، به صورت مستقیم در تحقق حکمرانی زمینه ساز نقش آفرینی کند: ۱) هویت سازی ایمانی: طراحی سیاست هایی برای تعمیق هویت توحیدی و مقابله با بحران معنا. ۲) ارتقای سرمایه عقلانی: تدوین برنامه هایی برای ترویج خردورزی. ۳) نهادینه سازی عدالت: به کارگیری ابزارهای فرهنگی جهت تبدیل عدالت به یک ارزش محوری و مطالبه عمومی. ۴) تزکیه و تعالی اخلاقی: سیاست گذاری برای ترویج فضایل اخلاقی و مسئولیت پذیری اجتماعی. ۵) فرهنگ سازی حقوقی: تبیین و ترویج فرهنگ احترام به حقوق انسانی و الهی در همه سطوح جامعه. ۶) جهت دهی به توسعه: ارائه الگویی از پیشرفت که در آن، توسعه مادی در خدمت تعالی معنوی و رشد همه جانبه انسان قرار گیرد. نتایج این پژوهش نشان می دهد که میان کیفیت سیاست گذاری فرهنگیِ یک نظام و میزان موفقیت آن در ایفای نقش «زمینه سازی برای ظهور»، همبستگی معناداری وجود دارد.