عبدالرحیم اخلاقی

«انگیزش نیروی انسانی» از چیستی و ماهیت، روش، مراحل، ابعاد و مؤلفه هایی برخوردار است. این عناصر در مبانی گوناگون هستی شناختی، معرفت شناختی، روش شناختی و انسان شناختی ریشه دارند که در ادبیات فلسفی مدیریت و روان شناسی مورد بحث اندیشمندان قرار گرفته اند. اسلام همان گونه که انسان را به عنوان مخلوق برتر آفرینش معرفی کرده، برای انگیزش نیروی انسانی به عنوان سرمایه و محوری ترین رکن در اهداف برنامه ها، سیاست ها و راهبردهای سازمان نیز مبانی ویژه ای را ارائه نموده است که در این پژوهش با استفاده از آیات قرآن کریم و سنت اسلامی معرفی و تحلیل شده اند. در این تحقیق بر اساس روش توصیفی تحلیلی به منظور معرفی مبانی انسان شناختی انگیزش نیروی انسانی، به مطالعه قرآن کریم پرداخته شده است. در این مطالعه، ابتدا آیات مربوط به معرفی انسان استخراج شده، سپس با استفاده از روش استنباطی و مراجعه به تفاسیر قرآن کریم هر ویژگی انسانی تبیین گردیده و سپس ارتباط هر ویژگی با انگیزش نیروی انسانی توضیح داده شده است. حاصل این تحقیق آن است که انسان بنده خدا، مفطور به فطرت الهی، مختار، نیازمند وحی، دارای دو بعد مادی و روحانی، خلیفه و امین خدای متعال است که هر کدام از این مبانی انگیزش نیروی انسانی، الزامات و کارکردهای اساسی در زمینه ابعاد، روش ها، مراحل و مؤلفه های انگیزش این نیرو را در پی دارد.

قرآن کریم با ترسیم حیات طیبه و نشان دادن راه وصول به آن، از روش های گوناگونی به منظور ایجاد انگیزه در انسان برای وصول به هدف بهره برده است. یکی از روش های مهم برای ایجاد انگیزه در انسان، برای وصول به حیات طیب و هدف مطلوب، «تشویق» است. تشویق های قرآن گسترة وسیعی دارند؛ هم به لحاظ کلمات که بدین منظور استفاده شده، هم به لحاظ افرادی که مورد تشویق قرار گرفته اند، هم از نظر مشوّقان و هم متعلقات تشویق و پاداش های متعددی که برای افراد شایسته لحاظ شده است. به نظر میرسد، وجه مشترک همة این تشویق ها، که به شیوه های گوناگون بیان شده است، جنبة انگیزشی آنهاست. این مقاله، موضوع فوق را با توجه به آیات قرآن کریم و با استفاده از روش توصیفی ـ تحلیلی تبیین کرده است.