عادل عبداللهی

پژوهش حاضر با ترکیب رویکرد برساخت گرایی و مدل پارادایمی اشتراوس و کوربین، به تحلیل و ارزیابی کیفی اثرگذاری مشوق ها و تسهیلات اقتصادی قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت پرداخته است. داده ها از طریق مصاحبه عمیق با 57 نفر شامل متخصصان جمعیت شناسی، جامعه شناسی، اقتصاد، سیاستگذاری اجتماعی، مدیران اجرایی و طراحان قانون گردآوری شدند. نتایج نشان داد، مهم ترین موانع تحقق اهداف قانون، چالش های ساختاری-اقتصادی مانند تورم و ناامنی اقتصادی، عدم کفایت و کارایی مشوق ها و ناسازگاری های ساختاری-نهادی است. تضعیف اعتماد نهادی، تغییرات اجتماعی-فرهنگی و لَختیِ (مقاومت) نهادی نیز از جمله موانع زمینه ای و مداخله گرند. تحلیل ها نشان می دهد، مشوق های اقتصادی تنها در بهبود نسبیِ الگوی باروریِ اقشار کم درآمد و با هدف دریافت مزایای فرزند سوم و چهارم مؤثر بوده و گروه های کلیدی همچون زوج های جوان، شاغلان بخش غیررسمی، مجردین در آستانه ازدواج، زنان خانه دار و طبقات متوسط شهری از حمایت کافی برخوردار نشده اند. از این رو، اصلاحات ساختاری برای بازسازی اعتماد نهادی، بهبود امنیت اقتصادی، اصلاح هدف گذاری و اولویت بندی، ارزیابی و اصلاح مستمر قانون، هماهنگیِ نهادی و گذار از مشوق های صرفاً مالی به سیاست های توانمندساز پیشنهاد می شود. همچنین، اجماع نخبگانی بر نهادینه شدن سیاست های امیدآفرین در چارچوب نهادهای خانواده محور تأکید دارد که توأمان کیفیت و کمیت جمعیت را هدف گذاری کنند.

با افزایش روزافزون قیمت مسکن طی سال های اخیر رویای صاحب خانه شدن و رهایی از پدیده ی اجاره نشینی به یک چالش جدی برای خانواده ها تبدیل شده است. مقاله حاضر درصدد است با استفاده از رویکرد مردم نگاری تفسیری به مطالعه فرهنگ اجاره نشینی و پیامدهای معنایی آن در بین اجاره نشین های تهرانی بپردازد. واکاوی ذهنیت افراد از پدیده اجاره نشینی، نحوه ی زیست آن، درک و تفسیر معانی مختلف اجاره نشینی و همچنین پیامدهای معنایی آن از جمله سؤالات محوری هستند که مقاله حاضر به دنبال پاسخگویی به آن هاست.داده ها با استفاده از تکنیک مصاحبه گردآوری شد و مصاحبه هایی عمیق با 40 اجاره نشین ساکن در محلات برخوردار و کم برخوردار انجام شد و از شیوه ی تحلیل چارچوب نیز جهت تحلیل داده ها استفاده شد. یافته های پژوهش حکایت از کاهش روزافزون کنترل اجاره نشینان در مدیریت شرایط و به دنبال آن شکل گیری نوعی احساس یأس و سرخوردگی اجتماعی، کمرنگ شدن روابط همسایگی و هویت محله ای دارد و سرمایه اجتماعی تضعیف شده است. در چنین شرایطی، امنیت روانی و اقتصادی اجاره نشینان، بویژه در محلات کم برخوردار، و امید به آینده آن ها به خطر افتاده و با اختصاص بخش قابل توجهی از درآمد خانواده ها به اجاره ماهیانه زندگی مشقت باری برای اجاره نشینان تهرانی رقم خورده است. ضروری است با هدف جلوگیری از گسترش پیامدهای منفی و بلند مدت، اقداماتی اثربخش برای بهبود شرایط و محقق شدن رویای صاحب خانه شدن صورت گیرد.