مریم حاج عبدالباقی

برخورد با دشمنان یکی از موضوعات محوری در آموزه های قرآن کریم است که در بستر تاریخی بعثت پیامبر اعظم(ص) شکل گرفته و به تدریج سامان یافته است. در این دوره، گروه هایی چون کفار، مشرکان، یهودیان و منافقان به عنوان تهدیدهای اصلی در برابر دعوت اسلامی مطرح بوده اند. مقاله حاضر با هدف بررسی شیوه های مواجهه قرآن کریم با این گروه ها در دوره نبوی نگاشته شده است. پرسش اصلی پژوهش آن است که قرآن کریم چه روش ها و راهکارهایی را برای مقابله با دشمنان در این دوره به کار گرفته است؟ نوع تحقیق کیفی است و با روش اسنادی و تحلیل مضمون داده های جمع آوری و تجزیه و تحلیل شد. یافته های پژوهش نشان می دهد که قرآن کریم در برخورد با دشمنان اسلام، رویکردی مرحله ای و ترکیبی اتخاذ کرده است؛ به گونه ای که ابتدا بر شیوه های نرم مانند مدارا، تبیین، تربیت و تبلیغ تأکید دارد و در صورت ناکارآمدی این روش ها، به مبارزه سخت و جهاد روی می آورد. همچنین، قرآن با توجه به ماهیت هر گروه دشمن، شیوه ای خاص برای مقابله با آن ها ارائه داده و در برابر هر نوع تهدید، راهکاری متناسب توصیه کرده است.

گسترش روابط اجتماعی و اقتضائات زندگی نوین بشری، سبب فزونی حضور زنان در جامعه و افزایش ارتباط اجتماعی زنان و مردان گردیده است. یکی از مهم ترین مسائل اجتماعی، مسئله ی ارتباط زن و مرد، شناخت مبانی و اصول این ارتباط می باشد. پژوهش حاضر با هدف بررسی اصول ارتباط اجتماعی زن و مرد از دیدگاه اسلام با بهره گیری از سیره ی انبیاء و اولیاء الهی (ع) به روش تحلیلی- توصیفی انجام شد. یافته های پژوهش نشان داد که اسلام برای هر نوع حضور اجتماعی زن و مرد و معاشرت با هم، بایدها و نبایدهای اخلاقی توصیه می نماید و بر این نکته تأکید دارد که باید از هر آنچه منجر به فساد و فتنه شود، اجتناب کرد. احترام به شخصیت زن و حفظ حریم، توصیه به عدم اختلاط، رعایت اصل حیا، عفاف و حجاب، ترک برخوردهای غیرضروری بین زن و مرد در محیط های اجتماعی از جمله اصول روابط اجتماعی زن و مرد است که روح معارف اسلام و سیره ی عملى معصومین(ع) آن را تأکید و تقریر مى کند.

استاد ابوالقاسم گرجی، از اساتید شاخص دانشگاه تهران و از مجتهدان و فقهای معاصر ایران است و آثار ارزشمند ایشان پس از فقه و حقوق در زمینه علوم قرآنی است. چنانکه تصحیح تفسیر جوامع الجامع ایشان که مشحون از علوم قرآنی است، و همچنین دستخط های ارزشمند ایشان که در خاتمه رساله ملاکهای صحت تفسیر آمده است، نشانی از این مدعا است. در این نوشتار ضمن شرح حال مختصری از استاد و معرفی مهمترین کتابهای او برخی دیدگاههای ایشان در باب علوم قرآنی که شامل تعریف علوم قرآنی، تعریف تفسیر، تفسیر به رای، تفسیر قرآن به قرآن، تعریف محکم و متشابه، ارتباط قرآن با قواعد ادبیات عرب و نیز ارتباط علوم قرآنی و دانش اصول است تبیین شده است.

امکان حصول قطع در تفسیر از سوی برخی اندیشمندان مورد انکار قرار گرفته است این مساله در زمان گذشته از سوی کسانی که حجیت ظواهر قرآن را انکار می کرده اند و تفسیر قران را تنها در حیطه اختیارات معصومان می دانسته اند وامروزه از سوی کسانی که به نسبی بودن شناخت متون و تبعیت آن از فضای ذهنی مخاطب معتقدند مورد بحث واقع شده است این مقاله بر آن است تا نشان دهد نصوص قرآن کریم چه تنصیص به کمک قرائن پیوسته لفظی و حالی و چه به کمک قرآن منفصله که شامل سایر آیات قرآن روایات معتبر و سنت مقطوعه و اله عقلی قطعی می شود می تواند برای مفسر ایجاد قطع کند مفسیر باید با احاطه به کل محتوای قرآن کریم و آیات ناظر به یکدگیر و نیز احاطه به روایات صحیح معصومان و علوم قطعی و مسلم و استفاده از عقل فطری خود و احاطه به علوم عربی به تفسیر قرآن به پردازد .