بررسی تطبیقی حدیث خلقت انسان بر صورت خدا در اندیشه ابن عربی و امام خمینی(ره)
آرشیو
چکیده
حدیث «إِنَّ اللَّهَ خَلَقَ آدَمَ عَلَى صُورَتِهِ» یکی از پرمناقشه ترین احادیث در حوزه الهیات، انسان شناسی و عرفان اسلامی است که در طول قرون متمادی، تفاسیر و تأویلات گوناگونی را در سنت های فکری مختلف برانگیخته است. پژوهش حاضر با رویکردی تطبیقی و تحلیلی، به بررسی تفسیر این حدیث در دو منظومه فکری برجسته عرفانی فلسفی، یعنی اندیشه محی الدین ابن عربی و روح الله خمینی می پردازد. مسئله اصلی تحقیق، فهم جایگاه انسان و مراتب وجودی او از منظر این دو متفکر است که در چارچوب مفاهیمی چون انسان کامل، خلافت الهی، و ظهور اسماء و صفات الهی، معنا می یابد. پژوهش حاضر با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی و با بهره گیری از منابع اصیل عرفانی و کلامی، نشان می دهد که هرچند زبان و قالب های بیانی این دو اندیشمند متفاوت است، اما هر دو در تلقی از حدیث مذکور، به نوعی از حقیقت انسان کامل به مثابه آینه تمام نمای اسماء و صفات الهی رسیده اند. این نگاه، نسبت وثیقی با نظریه تجلی، مراتب وجود و وحدت شهود در عرفان ابن عربی و ساحت های نفس در سلوک عرفانی خمینی دارد. یافته های تحقیق حاکی از آن است که در هر دو نظام فکری، حدیث خلقت بر صورت خدا نه تنها حامل معنایی جسمانی یا ظاهری نیست، بلکه مدخلی برای تبیین جایگاه انسان در هستی شناسی عرفانی و فلسفه وجودی او است.A Comparative Study of the Hadith on the Creation of Man in the Image of God in the Thought of Ibn Arabi and Imam Khomeini (r.a.)
The Hadith, "Verily, God created Adam in His image", constitutes one of the most contentious and debated traditions within the spheres of theology, anthropology, and Islamic Gnosticism ( ʿIrfān ), having engendered diverse interpretations and esoteric hermeneutics ( ta’w īl ) across varied intellectual traditions throughout the centuries. The present research, employing a comparative and analytical perspective, examines the exegesis of this Hadith within two prominent mystico-philosophical systems of thought: the perspectives of Muhyi al-Din Ibn Arabi and Ruhollah Khomeini(r.a.). The fundamental research inquiry seeks to understand the station of man and his existential ranks from the viewpoint of these two thinkers, an understanding contextualized within key concepts such as the Perfect Man ( Ins ān al-Kāmil ), Divine Vicegerency ( Khil āfat Ilāhiyyah ), and the manifestation of the Divine Names and Attributes ( Ẓuhūr al-Asmā’ wa al-Ṣifāt ). Through the utilization of a descriptive-analytical methodology and drawing upon authentic Gnostic and theological resources, this study demonstrates that although the discursive language and expressive modalities of the two scholars differ, both, in their apprehension of the aforementioned Hadith, have ultimately arrived at the realization of the reality of the Perfect Man as the perfect mirror reflecting the entirety of the Divine Names and Attributes. This view possesses an intimate correlation with the theory of Theophany ( Tajall ī ), the ranks of existence ( Mar ātib al-Wujūd ), and the Unity of Witnessing ( Wa ḥdat al-Shuhūd ) in Ibn Arabi’s Gnosticism, and with the levels of the soul ( S āḥāt al-Nafs ) in Khomeini’s mystical journey ( Sul ūk ). The investigative findings confirm that within both intellectual frameworks, the Hadith on creation in the image of God not only does not carry a physical or external meaning but rather provides a crucial entry point for elucidating the place of man within Gnostic ontology and his specific existential philosophy.
تبلیغات
