پوشش سقف در کاخ آپادانای تخت جمشید؛ نگاهی نو به فناوری های ساختمانی هخامنشیان (مقاله علمی وزارت علوم)
درجه علمی: نشریه علمی (وزارت علوم)
آرشیو
چکیده
کاخ های هخامنشی جلوه ای بارز از کاربست فناوری های پیشرفته معماری در جهان باستان به شمار می آیند؛ بااین حال، تاکنون توجه علمی به شیوه های اجرایی این سازه ها محدود بوده است. پژوهش میان رشته ای حاضر با تمرکز بر نظام پوشش سقف کاخ آپادانا، به تحلیل انتقادی بازسازی های رایجی می پردازد که ریشه در نظریات معمار آلمانی فردریش کرفتر دارند. به منظور سنجش اعتبار دیدگاه غالب، این تحقیق با رویکرد ترکیبی و در بستر تاریخی، از روش های توصیفی تحلیلی و استدلال منطقی بهره می گیرد. نخست، پیشینه پژوهش، مسیر دو قرن بحث و نظریه پردازی پیرامون پوشش سقف کاخ ها را ترسیم می کند. بررسی سیر تحول تالارهای ستون دار در تمدن های باستان، وجوه اشتراک و افتراق معماری هخامنشی با دیگر فرهنگ ها را نمایش می دهد. درنهایت، شواهد سازه ای، اجرایی و باستان شناختی برای نقد کاستی های الگوی غالب بازسازی ها به کار می رود. بر پایه تحلیل معماری، اصول ساختمان سازی در دوران باستان، و داده های میدانی، این پژوهش به شناسایی فناوری مورد استفاده توسط معمار هخامنشی می پردازد. یافته ها نشان می دهد که سرستون ها علاوه بر نقش تزیینی، عملکرد سازه ای داشته اند: شاه تیرها درون فضای خالی میان سرستون ها جای می گرفتند و این چیدمان از نخستین تلاش های بشر برای مهار چرخش آزادانه دو سر تیر و ایجاد اتصالات بهینه برای انتقال تنش ها بوده است. همچنین با قرارگیری چوب در میان حفره سنگی، با به کارگیری اتصالات ساده و بدون تضعیف مصالح، معمار یکپارچگی ساختاری تیرها را تأمین می کرد. در این روش، شاه تیرها ستون ها را به صورت نواری به یکدیگر متصل و تیرهای عرضی، سازه سقف را کامل می کرده اند؛ آرایشی که در یکپارچگی رفتار سازه در برابر زلزله نقشی مؤثر داشت. این نتایج دریافتی تازه از فناوری ساخت هخامنشیان ارائه می دهد و نبوغ معمار ایرانی در طراحی و اجرای وسیع ترین تالارهای تخت پوش جهان باستان را آشکار می سازد.The Roof Structure of the Apadana Palace at Persepolis: A New Perspective on Achaemenid Construction Technologies
The royal monuments of the Achaemenid Empire exemplify the deployment of advanced architectural technology in the ancient world. However, scholarly attention to the construction techniques of these structures has remained comparatively limited. This interdisciplinary study focuses on the roof-covering system of the Apadana Palace, critically examining the prevailing reconstructions that derive from the early twentieth-century hypotheses of the German architect Friedrich Krefter. To assess the validity of the dominant interpretation, the research adopts a mixed-methods approach within a historical framework, combining descriptive–analytical procedures with logical reasoning. The enquiry begins with a review of the literature, tracing two centuries of debate and theorization concerning the roofing systems of Achaemenid palaces. It proceeds by situating the Apadana within the broader evolution of columned halls in the ancient world, identifying both convergences and divergences between Achaemenid architecture and that of other civilisations. Structural, constructional, and archaeological evidence is then brought to bear in exposing the shortcomings of the dominant reconstruction model. Drawing on architectural analysis, ancient engineering principles, and field data, the study seeks to identify the technique employed by the Achaemenid master builder. Findings reveal that column capitals, beyond their decorative role, fulfilled a structural function: principal beams were seated within carved sockets in the capitals, representing one of humanity’s earliest attempts to restrict the free rotation of beam ends and to create optimised joints for stress transfer. Furthermore, by seating timber within the secure recess of stone and employing specialised joinery that does not compromise the integrity of the wood, the architect achieved a structural integration of the beams. In this arrangement, the principal beams linked the columns in continuous bands, while transverse beams completed the roof framework, contributing to the building’s seismic resilience. The results offer a new understanding of Achaemenid construction technology, revealing the ingenuity of the Persian architect in the realisation and execution of the most expansive, flat-roofed halls of the ancient world.
تبلیغات
