کاربست عقل در تفسیر قرآن: مطالعه تطبیقی آراء جوادی آملی و نصرت امین (مقاله علمی وزارت علوم)
درجه علمی: نشریه علمی (وزارت علوم)
آرشیو
چکیده
از نگاه دروندینی، جایگاه عقل در تفسیر قرآن همواره از مباحث بنیادین تفسیرپژوهی بوده و در رویارویی با چالشهای هرمنوتیک معاصر نیازمند بازخوانی است. مسئله محوری مطالعه حاضر این است که چهگونه میتوان الگویی ارائه کرد که ــضمن پرهیز از تفسیر به رأی و ذهنیگراییــ ظرفیتهای عقل را در کنار نقل و شهود بهکار گیرد. به این منظور، در مطالعه پیشِرو آراءِ دو مفسرِ شیعیِ شاخص معاصر، نصرت امین در مخزن العرفان و جوادی آملی در تفسیر تسنیم، با رویکردِ تحلیلیـتطبیقی و روش تحلیل محتوای کیفی بررسی شده است. فرضیه پژوهش آن است که هر یک از این دو دیدگاه بخشی از کارکردهای عقل در فهم قرآن را برجسته کردهاند: جوادی آملی عقل را در چارچوب برهان و همآهنگی با نقل محدود میسازد؛ درحالیکه نصرت امین با نگرش وجودشناختی عقل را نوری الهی و راهگشای بطون قرآن میداند. یافتهها نشان میدهد که با ترکیب این دو رویکرد میتوان الگویی سهسطحی (برهانی، نقلی، عرفانی) سامان داد که هم با معیارهای نقلی معتبر سازگار است، هم امکان بهرهگیری از ظرفیتهای عقلِ شهودی را فراهم میآورد. آزمون این الگو در آیات 7 و 190ـ191 سوره آلعمران میتواند کارآمدی آن را در تحلیل نظاممند قرآن نشان دهد و افقی تازه برای گفتوگوی میانرشتهای در قلمرو هرمنوتیک دینی و کلام جدید بگشاید.The Application of Reason in Quranic Interpretation: A Comparative Study of Javādī Āmolī and Nuṣrat Amin’s Views
The role of reason in interpreting the Qurʾān constitutes a fundamental and perennial subject within Islamic hermeneutics. In light of contemporary interpretive challenges, a systematic re-examination of this role is necessary. This study identifies a central problem in modern Qurʾanic hermeneutics: the need for a methodological model that leverages the capacities of reason while simultaneously avoiding arbitrary interpretation (al-tafsīr bi al-raʾy) and subjective idealism, thereby integrating reason (ʿaql) effectively with transmitted sources (naql) and spiritual intuition (kashf). To address this theoretical gap, the present study undertakes a comparative analysis of the hermeneutic systems of two prominent contemporary Shīʿī exegetes: ʿAbd-Allāh Javādī Āmolī, whose commentary Tasnīm exemplifies a philosophical-theological approach, and Nuṣrat Amīn, whose work Makhzan al-ʿIrfān represents a gnostic (ʿirfānī) tradition. The core hypothesis is that each scholar, operating within the framework of Shīʿī theological principles, highlights distinct facets of intellectual function—Javādī Āmolī champions a demonstrative reason (al-ʿaql al-burhānī) framed by authoritative transmission, while Amīn advocates for an ontological, intuitive intellect (al-ʿaql al-nūrī) as a guide to the Qurʾān's esoteric dimensions.
تبلیغات
