آینده نگاری شهر هوشمند تاب آور بر پایه ی برنامه ریزی سناریو (مطالعه ی موردی: شهر رشت) (مقاله علمی وزارت علوم)
درجه علمی: نشریه علمی (وزارت علوم)
آرشیو
چکیده
پیشینه و هدف: این پژوهش با تمرکز ویژه بر همگرایی مفاهیم شهر هوشمند و تاب آوری شهری، به دنبال ارائه چارچوبی یکپارچه برای توسعه ی شهری است. در حالی که پژوهش های پیشین اغلب به بررسی جداگانه ی این مفاهیم پرداخته اند، این مطالعه از طریق به کارگیری روش آینده نگاری و برنامه ریزی سناریو، به تحلیل آینده های محتمل شهر رشت می پردازد. این رویکرد امکان شناسایی عدم قطعیت های کلیدی و تدوین سناریوهای مبتنی بر آن ها را فراهم می سازد و در تلاش است تا به ارتقای دانش موجود در زمینه ی برنامه ریزی شهری هوشمند و تاب آور کمک نماید. شهر رشت با توجه به رشد جمعیت و زیرساخت های فرسوده آن، در برابر مخاطرات طبیعی و انسانی بسیار آسیب پذیر است؛ ازاین رو تقویت تاب آوری این شهر از مسیر توسعه زیرساخت های هوشمند، امری حیاتی برای پایداری آینده ی شهری آن به شمار می رود. روش شناسی: این پژوهش با بهره گیری از رویکرد برنامه ریزی مبتنی بر سناریو، به توسعه مفهوم «شهر هوشمند تاب آور» در رشت می پردازد که دو پرسش اصلی را دنبال می کند: پیشران های موثر در گذار رشت به یک شهر هوشمند تاب آور کدامند؟ و سناریوهای ممکن در آینده این گذار کدام اند؟ روش پژوهش، تحلیلی-اکتشافی است که با بررسی مفهومی تاب آوری در بستر شهر هوشمند آغاز می شود و مبنای نظری لازم برای شناسایی پیشران ها را فراهم می آورد. نیروهای محرک با استفاده از نرم افزار MicMac شناسایی و دسته بندی شدند. همچنین، برنامه ریزی سناریو با تکیه بر مدل شبکه کسب وکار جهانی به کار گرفته شد. در مراحل بعدی، روش دلفی در دو دور با مشارکت ۲۵ متخصص شهری برای جمع آوری نظرات و تعیین عدم قطعیت های کلیدی استفاده شد. تحلیل محتوای کیفی نیز با نرم افزار Maxqda انجام گرفت. یافته ها و بحث: یافته ها به اهمیت توجه هم زمان به هوشمندی و تاب آوری در فرآیند توسعه شهری اشاره دارند. شهر هوشمند با تکیه بر نوآوری های فناورانه در پی حل مسائل شهری است، درحالی که شهر تاب آور بر توانایی سازگاری با تغییرات و مقابله با شوک ها تمرکز دارد. درک سناریوهای ممکن برای یک شهر هوشمند تاب آور، به برنامه ریزان شهری کمک می کند تا سیاست ها و راهبردهای مؤثر تری طراحی کنند. چهار سناریوی آینده نگر برای رشت، مبتنی بر دو عدم قطعیت کلیدی شامل حکمروایی فناوری و توسعه پایدار شهری ترسیم شدند. سناریوی طلایی، وضعیت ایده آل و مطلوبی را نشان می دهد که در آن هر دو عدم قطعیت به درستی مدیریت شده اند. در مقابل سناریوی «عصر تاریک»، بدترین وضعیت را توصیف می کند که در آن ضعف حکمروایی و ناپایداری منجر به افول شهری می شود. این پژوهش تأکید می کند که برنامه ریزی آینده رشت باید در جهت پرهیز از سناریوهای منفی و تقویت حکمروایی فناورانه و پایداری صورت گیرد. در این مسیر، حکمرانی مؤثر و مشارکت ذی نفعان، نقش کلیدی ایفا می کنند. نتیجه گیری: این مطالعه نقش اساسی تلفیق رویکردهای شهر هوشمند با راهبردهای تاب آوری را در دستیابی به توسعه پایدار شهری در رشت برجسته می سازد. نتایج حاکی از آن است که آینده شهر به شدت تحت تأثیر دو عدم قطعیت مهم، یعنی حکمروایی فناوری و توسعه پایدار شهری قرار دارد. با بهره گیری هوشمندانه از فناوری های نو و در عین حال تقویت برنامه ریزی تاب آور شهری، رشت می تواند توان تطابق با چالش ها و کاهش مخاطرات احتمالی را افزایش دهد. سناریوهای ارائه شده، مسیرهای راهبردی برای سیاست گذاران ترسیم می کند و بر لزوم حکمروایی پیش نگر، همکاری بین ذی نفعان و نوآوری فناورانه تأکید دارد. در نهایت، تحقق «سناریوی طلایی» نیازمند سرمایه گذاری راهبردی در زیرساخت های دیجیتال، ارتقای پایداری و سیاست گذاری شهری فراگیر است؛ تا آینده ای هوشمند، تاب آور و شکوفا برای رشت رقم بخورد.Foresight of a Resilient Smart City Based on Scenario Planning (Case Study: Rasht City)
Background and Purpose: This study focuses on converging two pivotal urban development paradigms—smart cities and urban resilience—aiming to propose an integrated framework for sustainable urban transformation. While previous research has often examined these concepts separately, this work adopts a foresight-based approach, employing scenario planning to explore plausible futures for the city of Rasht. This methodology enables the identification of key uncertainties and the development of future-oriented scenarios, contributing to the growing body of knowledge on resilient and smart urban planning. Rasht, a rapidly growing city facing aging infrastructure, is highly vulnerable to natural and anthropogenic hazards. As such, enhancing its resilience through the implementation of smart infrastructure Methodology: This research adopts a scenario-based planning approach to develop the concept of a Resilient Smart City in Rasht. The study focuses on two main questions: What drives Rasht’s evolution into a resilient smart city? What potential scenarios could shape Rasht’s future in this transformation? The research follows an analytical-exploratory methodology, starting by investigating the concept of resilience in the context of smart cities, which provides the intellectual foundation for identifying the driving forces behind the creation of a resilient smart city. The driving forces were identified and categorized using MicMac software, while scenario planning was used to develop possible future scenarios based on the GBN scenario-planning model. The driving forces were categorized using thematic analysis via Maxqda 2020 software. In subsequent phases, the Delphi method was applied in two rounds with 25 urban experts to gather insights and identify key uncertainties. Findings and Discussion: The identified driving forces emphasize the need to focus on smartness and resilience in urban development. The role of a smart city is to utilize technological innovations to tackle urban challenges, while a resilient city focuses on its ability to absorb shocks and adapt to changes. By understanding the possible scenarios of a resilient smart city, urban planners can craft effective policies and strategies for Rasht’s future. The findings reveal four possible future scenarios for Rasht, driven by two key uncertainties: Governance of technology, and Sustainable urban development. The Golden Scenario represents the best possible outcome, where both uncertainties are effectively addressed, leading to an ideal future for Rasht. In contrast, the Dark Age Scenario represents the worst-case scenario, where poor governance and limited sustainable development led to urban decline. The study emphasizes that future planning for Rasht should focus on avoiding negative scenarios and strengthening both technology governance and sustainability. Effective governance and stakeholder engagement are crucial for achieving a smart and resilient urban future for the city. Conclusion: This study highlights the critical role of integrating smart city initiatives with resilience strategies to ensure sustainable urban development in Rasht. The findings indicate that the city's future is highly dependent on two key uncertainties: technology governance and sustainable urban development. By leveraging smart technologies while fostering resilient urban planning, Rasht can enhance its ability to adapt to challenges and mitigate potential risks. The proposed scenarios provide a roadmap for policymakers, emphasizing the need for proactive governance, stakeholder collaboration, and technological innovation. Ultimately, achieving the "Golden Scenario" requires strategic investments in digital infrastructure, sustainable practices, and inclusive urban policies, ensuring a future where Rasht thrives as a resilient and smart city.
تبلیغات
