سیری بر اثرپذیری معماری اسلامی در عصر صفوی از شکوفایی تشیع (مقاله علمی وزارت علوم)
درجه علمی: نشریه علمی (وزارت علوم)
آرشیو
چکیده
معماری اسلامی، به عنوان یکی از مهم ترین جلوه های تمدن اسلامی، در طول قرون متمادی تحت تأثیر تحولات فرهنگی، اجتماعی و مذهبی متعددی قرار گرفته است. در این میان، معماری مساجد دوره صفوی که با رسمیت یافتن مذهب تشیع در ایران همزمان بود، جایگاه ویژه ای دارد. صفویان با اعلام تشیع به عنوان مذهب رسمی، نقشی کلیدی در توسعه و تغییر شکل معماری مساجد ایفا کردند. هدف این پژوهش بررسی تأثیرات عمیق باورهای شیعی بر معماری مذهبی ایران در دوران صفویه است. این تأثیرات به ویژه در عناصر معماری مساجد همچون گنبد، مناره، محراب، و کتیبه ها به وضوح مشاهده می شود. با توجه به روش تحقیق در این پژوهش تلاش شده است تا با رویکردی تحلیلی-توصیفی و با استناد به منابع کتابخانه ای و پژوهش های پیشین، نقش مذهب تشیع در توسعه معماری مذهبی مورد بررسی قرار گیرد. این مطالعه همچنین به تحلیل عناصر خاص معماری شیعی مانند گنبدهای دوپوسته، تزیینات کاشی کاری های قرآنی و حدیثی، و نقش عدد ۱۲ به عنوان نمادی از دوازده امام شیعه می پردازد. نتایج این پژوهش نشان می دهد که مساجد صفوی نه تنها به عنوان مراکز عبادی، بلکه به عنوان نمادهای سیاسی و مذهبی شیعه عمل کرده اند. مساجد این دوره، با تزیینات دقیق و هنرمندانه خود، بازتابی از قدرت و عظمت مذهب شیعه و دولت صفوی بوده و نقش مهمی در تثبیت هویت مذهبی و سیاسی این دوره داشته اند. این پژوهش با افزودن به دانش موجود در زمینه معماری مذهبی اسلامی، به ویژه از دیدگاه مطالعات شیعی، بر آن است تا تأثیرات مذهبی، هنری و فرهنگی تشیع را در ساختارهای معماری مساجد دوره صفوی برجسته سازد.A Study on the Influence of Shi'a Flourishing on Islamic Architecture in the Safavid Era
Islamic architecture, as one of the most significant manifestations of Islamic civilization, has been shaped over centuries by a variety of cultural, social, and religious transformations. Among these, the architecture of mosques during the Safavid period holds a prominent place due to its coincidence with the official establishment of Shi’ism in Iran. The Safavids, by declaring Shi’a Islam as the state religion, played a vital role in transforming and developing mosque architecture. This study aims to examine the profound impact of Shi’a beliefs on religious architecture in Safavid Iran. These influences are particularly evident in architectural elements such as domes, minarets, mihrabs, and inscriptions. Through a descriptive-analytical approach and based on library resources and previous research, the study investigates the role of Shi’ism in shaping religious architecture. Special attention is given to distinctive Shi’a architectural features such as double-shelled domes, Quranic and hadith-based tile decorations, and the symbolic use of the number 12 representing the Twelve Imams of Shi’a Islam. The findings reveal that Safavid mosques functioned not only as places of worship but also as political and religious symbols of Shi’a Islam. Their precise and artistic decorations reflect the power and grandeur of Shi’ism and the Safavid state, playing a crucial role in the formation of religious and political identity during the period. This research contributes to the existing knowledge of Islamic religious architecture, particularly from a Shi’a perspective, by highlighting the religious, artistic, and cultural impact of Shi’ism on Safavid mosque structures.
تبلیغات
