تأملی بر گونه شناسی مسکن بومی در سواحل استان هرمزگان با تأکید بر فضای باز و نیمه باز (مقاله علمی وزارت علوم)
درجه علمی: نشریه علمی (وزارت علوم)
آرشیو
چکیده
خانه های بومی اقلیم گرم و مرطوب در انتهای دوره قاجار و ابتدای پهلوی حول حیاط مرکزی شکل می گرفت و اغلب به صورت کوشکی ساخته می شد. در این خانه ها، فضاهای اصلی به طور مستقیم با حیاط ارتباط داشتند. گونه شناسی در معماری و شهرسازی مفهومی کلیدی است که در تحقیقات گسترده ای مورد توجه قرار گرفته است. هدف از این مقاله، مقایسه ی تطبیقی الگوی ساختاری فضاهای باز و نیمه باز در خانه های بومی سواحل استان هرمزگان است. با توجه به تخریب روزافزون خانه های بومی و عدم استفاده از الگوی آن ها در سال های اخیر، این مقاله قصد دارد به ثبت و بررسی این آثار پرداخته و از فراموشی آن ها جلوگیری کند. برای دستیابی به نتایج دقیق، موقعیت فضای باز و نیمه باز در مقایسه با کالبد کلی خانه بررسی شده و ساختار این فضاها تحلیل می شود. پژوهش با استفاده از روش تفسیری-تاریخی و انتخاب ۱۷ نمونه از بندر کنگ، ۸ نمونه از بندر لنگه و ۲۲ نمونه از بندر خمیر انجام شده است. به منظور مطالعه دقیق تر، حیاط و ایوان به عنوان فضاهای باز و نیمه باز در خانه ها از نظر کالبدی بررسی و دسته بندی شده اند. نتایج نشان می دهند که مساحت فضای بسته در خانه ها ۵۱ درصد، فضای باز ۳۳ درصد و فضای نیمه باز ۱۶ درصد است. بیشترین فضای نیمه باز در ضلع شمالی پلان قرار دارد. همچنین، ۱۲ درصد خانه ها دارای پلان مربع، ۵۰ درصد کشیدگی شمالی-جنوبی و ۳۸ درصد کشیدگی شرقی-غربی دارند. ۸۴ درصد خانه ها دارای حیاط مرکزی بوده و تعداد زیادی از آن ها دارای استقرار ۴ طرفه در اطراف حیاط هستند.A reflection on the typology of indigenous housing on the coasts of Hormozgan Province with an emphasis on open and semi-open spaces
This article examines the structural pattern of open and semi-open spaces in native houses along the coasts of Hormozgan province, focusing on the end of the Qajar period and the beginning of the Pahlavi era. These houses were predominantly built around a central courtyard, often in the form of a pavilion, with the main spaces directly connected to the courtyard. Typology in architecture and urban planning plays a significant role in understanding the design of these houses, which is why this study aims to document and analyze their unique features amidst increasing destruction and the loss of traditional design practices. Using an interpretative-historical approach, the study analyzed 47 native houses from three coastal cities—17 from Bandar Kong, 8 from Bandar Lengeh, and 22 from Bandar Khamir. The research focused on the position and structure of open and semi-open spaces, specifically courtyards and verandas, which were categorized accordingly. The results reveal that 51% of the house areas are dedicated to closed spaces, 33% to open spaces, and 16% to semi-open spaces. Notably, the largest semi-open spaces are located on the northern side of the plans. Furthermore, 12% of the houses feature a square plan, while 50% have a north-south extension and 38% have an east-west extension. The majority of the houses (84%) have a central courtyard, with many having a four-sided layout around it. This study provides valuable insights into the typology and spatial organization of native houses in Hormozgan, highlighting their relevance in contemporary architectural discourse.
تبلیغات
