دروس عمومی

مطالعه حاضر با هدف طراحی و اعتبارسنجی برنامه درسی «تربیت کودک از دیدگاه اسلام و روان شناسی» به عنوان یکی از دروس عمومی، انجام گرفت. روش تحقیق از نوع طرح آمیخته اکتشافی (کیفی کمّی) است. در مرحله کیفی، پس از بررسی اسناد علمی و مصاحبه با صاحب نظران، کدهای محوری و گویه های مربوط به عناصر هدف، محتوا، روش تدریس و روش ارزشیابی برنامه درسی پیشنهادی، با روش تحلیل محتوا استخراج گردید و مبنای تدوین پرسش نامه محقق ساخته شد. در مرحله کمّی و با روش توصیفی پیمایشی، جهت اعتبارسنجی برنامه درسی با الگوی مبتنی بر نظر خبرگان آیزنر، پرسش نامه توسط بیست متخصص (استادان علوم تربیتی، روان شناسی و معارف اسلامی) در دانشگاه یزد تکمیل شد. داده های پرسش نامه، با آزمون تحلیل واریانس رتبه ای فریدمن تحلیل شد. یافته ها نشان داد که اعتبار برنامه درسی طراحی شده توسط متخصصان، به دلیل اتخاذ رویکرد بین رشته ای، و لزوم بازنگری اساسی و نوآوری در دروس عمومی تأیید شد.

نحوه فعلی آموزش و اجرای دروس عمومی دوره کارشناسی مهندسی با مشکلات و نواقص عدیده ای همراه است. تکرای بودن برخی از مفاد دروس در مقایسه با دروس دوره دبیرستان، نبودن معیار مناسب ارزشابی، کاربری ضعیف و به روز نبودن محتوای دروس و پایین بودن کیفیت ارائه از جمله عوامل کم رغبتی دانشجویان به گذراندن این دروس جمع بندی شده اند. به منظور رفع نقایص یاد شده، کارشناسان و صاحبنظران دروس عمومی طرح های متعددی ارائه کرده اند که متأسفانه هیچ کدام از مرحله بررسی فراتر نرفته و اجرای این دروس همانند گذشته با کیفیت نامطلوبی در جریان است. در این تحقیق با استفاده از نظرها و تجارب کارشناسان و خبرگان آموزشی طرح جامعی به منظور بهینه سازی شرایط برگزاری و محتوای دروس عمومی ارائه شده است. مطابق طرح حاضر ، دروس عمومی دوره کارشناسی در قالب دو مجموعه تابستانی I و II برگزار می شوند. برگزاری این مجموعه ها به صورت جبرانی است و نمره واحدی برای هر مجموعه گزارش می شود. نمره مزبور اگرچه در کارنامه دانشجو ثبت می گرد، ولی در معدل تحصیلی لحاظ نمی شود. تعمیق و جذاب سازی نحوه تدریس دروس فرهنگ و معارف اسلامی، غنی سازی اوقات فراغت دانشجویان، گنجاندن دروس تخصصی مورد نیاز دانش آموختگان مهندسی و استفاده بیشتر از استادان خبره دروس عمومی از جمله فواید و مزایای طرح پیشنهادی به شمار می رود.

پژوهش حاضر با هدف ارزشیابی کیفیت درونی دروس عمومی دوره کارشناسی از دیدگاه اساتید و دانشجویان دانشگاه های شهر تهران انجام شده است. در این راستا چهار عنصر اصلی برنامه درسی شامل (اهداف، محتوا، روش تدریس، ارزشیابی) مورد ارزشیابی قرار گرفته اند. روش مورد استفاده در این پژوهش روش ترکیبی (کیفی- کمی ) است، جامعه آماری شامل کلیه دانشجویان دانشگاه های تهران و اساتید دروس عمومی در این دانشگاه ها می باشد. حجم نمونه شامل 20 نفر از اساتید و 384 نفر دانشجو که بر اساس مدل مورگان انتخاب شده اند، در تحلیل داده های تحقیق از روش تجزیه و تحلیل کیفی(تجزیه و تحلیل توصیفی)، روش آماری توصیفی شامل(میانگین،توزیع فروانی و انحراف استاندارد) ، آماراستنباطی از (آزمون t برای دو گروه مستقل) جهت مقایسه نظرات اساتید و دانشجویان مورد استفاده قرار گرفته است.یافته های پژوهش بیانگر نظر موافق اکثریت دانشجویان مورد مطالعه، نسبت به عناصر برنامه درسی دروس عمومی است، پاسخ های ابراز شده در پرسشنامه محقق ساخته، نشانگر آن است که وضعیت موجود دروس عمومی از لحاظ عناصری همچون اهداف، محتوا، روش تدریس و ارزشیابی موجود درسی در وضعیت مطلوبی قرار ندارند، در مورد عنصر هدف موجود دروس عمومی دیدگاه دانشجویان بر سطح متوسط و دیدگاه اساتید بر سطح مطلوب دلالت دارد.

در دنیای کنونی که بیش از پیش نیاز به دانش آموختگان دارای اطلاعات و مهارت های عمومی، توانمند در دسترسی به اطلاعات، برقراری ارتباطات مؤثر، تجزیه و تحلیل مسائل و ارائه ی راه حل ها، تفکر خلاق و شناسایی محیط ملی و بین المللی احساس می شود. علاوه بر برنامه درسی تخصصی، دانشجویان کارشناسی ملزم به شرکت در تعداد معینی از دروس با موضوعات متعددی است که به طور معمول در طی سال های اول و دوم دانشگاه گذرانده می شود. این دوره که به عنوان برنامه درسی آموزش عمومی اشاره شده است، بخشی از برنامه درسی است که برای تمام دانشجویان مشترک است. در پژوهش حاضر برنامه های آموزش عمومی دانشگاه ها مورد مطالعه قرار گرفت. روش پژوهش، مطالعه تطبیقی می باشد که دانشگاه های میسوری، یوسی داویس، بیروت و تهران به عنوان نمونه انتخاب شده اند. محور های اصلی در این پژوهش، بررسی چگونگی ارزیابی و تغییرات در برنامه ها، مقررات آموزشی، موضوعات، دوره ها و واحد های درسی آموزش عمومی است. طی مطالعه دانشگاه های نمونه نکات مثبت و قابل تأمل از این مطالعه حاصل شده است که می توان برای بهبود برنامه دروس عمومی در دانشگاه های ایران پیشنهاد نمود.

تحقیق حاضر با عنوان مطالعه برنامه درسی اجرا شده و ادراک شده دروس عمومی معارف اسلامی در پی بررسی میزان تحقق اهداف دروس عمومی معارف اسلامی بوده است. این پژوهش به دو شیوه کمی (از نوع توصیفی) و کیفی انجام شده است. جامعه آماری تحقیق شامل دو گروه (اساتید و دانشجویان) و نمونه آماری دانشجویان کارشناسی دختر دانشگاه تهران به حجم 270 نفر با استفاده از جدول مورگان انتخاب و داده ها با استفاده از پرسشنامه محقق ساخته جمع آوری شد. نمونه آماری اساتید گروه معارف اسلامی دانشگاه تهران به حجم ده نفر به صورت هدفمند انتخاب و داده ها با استفاده از مصاحبه نیمه ساختار یافته جمع آوری شده است. تجزیه و تحلیل داده ها نشان داد که برنامه درسی اجرا شده از سوی اساتید در حیطه های دانشی، نگرشی و عملکردی از سوی دانشجویان حاصل نشده است؛ لذا دانشجویان به اهدافی که اساتید از اجرای برنامه درسی مدنظر داشته اند، دست نیافته اند. به طور کلی پژوهش حاضر نشان داده است که بین برنامه درسی اجرا شده و برنامه درسی ادراک شده دروس عمومی معارف اسلامی انطباق وجود ندارد.