صالح قنادی

بی تردید رابطه ی شمول معنایی یکی از مهم ترین و شناخته ترین روابط مفهومی در سطح واژه است و زمانی بین دو واژه برقرار می شود که مفهوم یک واژه، چند مفهوم دیگر را در بر می گیرد. این رابطه از میان دیگر روابط مفهومی، در روشن شدن میدان معنایی واژگان بسیار مهم تر است، چراکه می تواند فهم دیگر روابط مفهومی را آسان تر نماید. واژه ی فضل به عنوان یکی از صفات بارز خداوند در قرآن کریم، جایگاه ویژه ای دارد و نقش محوری در شکل گیری جهان بینی اسلامی ایفا می کند. از این رو، کشف حوزه معنایی آن در شبکه ی معنایی قرآن ضرورت دارد. زیرا با کشف رابطه ی شمول معنایی فضل، جایگاه این مفهوم در جهان بینی اسلامی مشخص می گردد . پژوهش پیش رو به روش توصیفی - تحلیلی، بر اساس معناشناسی ساختگرا و نگرش معناشناسی رابطه ای، به تحلیل و تبیین رابطه ی شمول معنایی فضل در آیات قرآن کریم به ترتیب نزول پرداخته و یافته های تحقیق حاکی از آن است که هسته مرکزی فضل بر مفهوم زیادت و فزونی استوار است و در قرآن کریم از مفهوم لغوی فراتر رفته و طیف گسترده ای از معانی را در بر گرفته است. و با واژه هایی نظیر؛ ایراث الکتاب، الاصطفاء، توفیق السبق بالخیرات، دارَ الْمُقامَهِ، علم مَنْطِق الطَّیْرِ، حاضر شدن تخت ملکه ی سبأ، تأخیر در عذاب، توحید، هم آوایی کوه ها و پرندگان با حضرت داود (علیه السلام)، نظام شب و روز، روضات الجنّات، خلود در بهشت و .... رابطه ی شمول معنایی دارد. دارد.