علی تحویلیان

کتاب «الاربعین» منسوب به ابوسعید محمّد بن احمد بن حسین نیشابوری از عالمان و محدّثان بزرگ حوزه حدیثی ری است. وی با نگارش این کتاب، سنّت اربعین نویسی را در حدیث شیعه رواج داد. محتوای کتاب، شامل چهل حدیث اعتقادی در موضوع فضیلت های امیرالمومنین(ع) است. این کتاب از دیرباز مورد توجّه عالمان حدیث شیعه بوده است. شناخت اعتبار کتاب های حدیثی، یکی از عوامل تأثیرگذار در محتوای آن و یاری رسان پژوهشگر در چگونگی برخورد وی با حدیث است. مقاله حاضر به بررسی میزان اعتبار کتاب پرداخته است. بررسی شاخصه های اعتبارسنجی مانند شخصیت و جایگاه مؤلّف، هویت و شهرت کتاب، استواری و هم خوانی متن با آموزه های حدیثی، کمیِ آسیب های متنی و دیگر شاخصه ها بیانگر اعتبار بالای این کتاب است.

بحث اشتغال، یکی از مسائل مهم در علم نحو است که باعث تغییر در ساختار عادی جمله شده و با چینش جدید کلمات، در معنای جمله تغییر ایجاد می کند. این تغییر ساختاری در کنار شباهت این قالب بیانی با اسلوب های دیگر مانند تقدیم مفعول به، اهمیت بررسی و فهم معنای این باب را دوچندان می کند. در کتب نحوی بحث های فراوانی پیرامون بررسی احکام لفظی باب اشتغال مطرح شده امّا غرض استعمالی این باب کمتر مورد توجّه قرار گرفته است. به همین دلیل در این نگاشته تلاش شده تا با تکیه بر کتاب «معانی النحو» اثر فاضل سامرّایی به شناخت معنای باب اشتغال و تطبیق آن بر آیات قرآن کریم پرداخته شود. ساختار باب اشتغال، از جهت خبردادن از اسم پیشین، شبیه مبتدا و خبر است ولی وجود تفاوت اعرابی و اسلوب خاص، سبب شده است که نوعی اِخبار ثانوی و فرعی در آن صورت پذیرد.