مرضیه مجرد اروجعلی لو

  گفتمان پدیده ای زبانی است که در اثر ارتباط تولید می شود و نوع آن متأثر از موقعیت اجتماعی است. بنابراین، در تحلیل گفتمان، رابطه زبان و ایدئولوژی رابطه ای دو سویه است و در ورای ظاهر گفتمان، معانی زیادی قابل دستیابی است. بسترهای حاکم و شرایط محیطی در کنار افکار و ایدئولوژی گوینده می تواند نقش بسزایی را در شکل گیری یک گفتمان تأثیرگذار ایفا نماید. نظریه ون دایک، یکی از مشهورترین نظریه های تحلیل گفتمان به شمار می رود که ضمن بیان رابطه میان ملاک های درونی و برونی متن، قدرت مسلّط جامعه ای را که اثر ادبی در آن شکل گرفته، ازطریق ۳ محور توصیف، تفسیر و تبیین واکاوی می کند. در این پژوهش، کوشش شده با توجه به کاربرد زبان و برقراری ارتباط میان باورها (شناخت) و تعامل در موقعیت های اجتماعی که در مضمون خطبه های امام علی(ع) و حضرت زینب(س) وجود دارد، رفتارشناسیِ مردم کوفه و خصلت آنان که موجب شکل گیری این گفتمان گردیده، تحلیل شود. پژوهش حاضر با روش تحقیق توصیفی - تحلیلی و نیز با استفاده از رویکردهای زبانی در تحلیل گفتمان، به تحلیل تطبیقی خطبه حضرت زینب(س) با خطبه های امام همام می پردازد. پُربسامدترین ابزار زبانی که در برجسته سازی نفاق و مکر و حیله کوفیان در خطبه-های امام علی(ع) و حضرت زینب(س) دیده می شود در زمینه های بینامتنیَت قرآنی و استعاره تمثیلیه و تشبیه، تجلی یافته است.