پروانه طهماسب نظامی

فرایند رو به رشد جمعیت سالمند در کشور از یک سو و تغییرات جدی در سبک زندگی و هنجارهای اجتماعی از سوی دیگر، دغدغه های متخصصان این حوزه را در خصوص سلامت روان قشر سالمند افزایش داده است. کرامت، به عنوان یکی از اساسی ترین مفاهیم انسانی، نقشی کلیدی در حفظ عزت نفس و هویت افراد، به ویژه سالمندان، ایفا می کند و بیانگر این باور است که انسان ها از تجلیات خداوند هستند و همه انسان ها، صرف نظر از ظرفیت یا رفتارشان، از چنین جایگاهی برخوردار هستند. این پژوهش با هدف تبیین مفهوم کرامت از دیدگاه سالمندان انجام شد تا ابعاد مختلف این مفهوم را از نگاه آنها بررسی و عوامل مؤثر بر تجربه کرامت را شناسایی کند. پژوهش حاضر به لحاظ روش شناسی، از نوع کیفی و با رویکرد پدیدارشناسی هرمنوتیک و با تأکید بر دیدگاه روش «ون منن» بود. مشارکت کنندگان این پژوهش را سالمندان تهرانی بالای 65 سال در سال 1402 تشکیل دادند که با رعایت معیارهای پژوهش و بیشترین تنوع در ویژگی ها، وارد مصاحبه شدند. برای گردآوری اطلاعات از مصاحبه عمیق با پرسش های باز پاسخ استفاده شد و با رعایت اصل اشباع، گردآوری داده ها در مصاحبه یازدهم متوقف شد. به منظور تجزیه وتحلیل داده ها از رویکرد ون منن استفاده شد. از تجزیه وتحلیل داده های حاصل از مصاحبه ها، 5 مضمون اصلی شامل احترام، امنیت خاطر، استقلال، تعامل، ارزش های انسانی و اخلاقی به دست آمدند. نتایج حاصل از پژوهش حاضر حاکی از آن است که مجموعه اقدامات حمایتی در ارتباط با سالمندان باید بر محور توانمندسازی، احترام مندی، ایجاد حس مفید و مؤثر بودن و در یک بافت تعاملی مثبت باشد تا کرامت سالمندان به عنوان ذخایر عاطفی و معنوی جامعه حفظ شود.