محمدحسام قاسمی

توسعه تکنولوژی های دیجیتال و هوش مصنوعی، اهمیت تفکرمحاسباتی و تفکرالگوریتمی را برجسته کرد که هردو، از ابداعات ایرانیان بوده که جبر و مثلثات، از نمونه های مشهود آن است. بدین سبب پژوهشی با هدف ارتباط بین مثلثات و تفکرمحاسباتی و تفکر الگوریتمی در آموزش عمومی ایران بررسی شود. برای تحقق این هدف، محتوای کتاب های درسیِ ایران تحلیل کیفی شدند. دراین بررسی، از مهارت های تفکرمحاسباتیِ ارائه شده در گزارش 2022 کمیسیون اروپا استفاده شد. تحلیل محتوا با مشارکت25 معلم داوطلب طی پنج جلسه کانونی، در سال تحصیلی 1402 انجام شد. همچنین به دلیل ماهیت تلفیقی مثلثات به عنوان موضوعی مناسب برای آموزش تفکرمحاسباتی/ تفکر الگوریتمی، بخش های مثلثات دوره دوم متوسطه در آموزش مدرسه ای، تحلیل شد و درنهایت، ظرفیت های موجود و بالقوه مثلثات برای ایجاد و توسعه مهارت های تفکرمحاسباتی در دانش آموزان، استخراج شدند. مبتنی براین یافته ها، نتیچه گیری این پژوهش این است که مثلثات به دلیل پیوندهای عمیقی که با میراث تمدنی ایران دارد، برای دانش آموزان جذاب است و بدین سبب، این امکان را ایجاد می کند که ازطریق آن، بتوان مهارت های تفکر محاسباتی را در دانش آموزان، ارتقا داد. نکته پایانی این است که تفکر محاسباتی و تفکر الگوریتمی، اشتراک زیادی باهم دارند و می توانند به جای هم به کاربرده شوند.

پس از دوران همه گیری کووید-۱۹ که در آن، آموزش آنلاین جایگزین آموزش حضوری شد، چگونگیِ استفاده هم زمان از هردو نوع آموزش درقالب یک رویکرد تلفیقی، موردتوجه پژوهشگران واقع شد. در این مقاله، نتایج گزارشی ارائه می شود که با استفاده از چارچوب نظری «اجتماع کاوشگری»، تأثیر تلفیق دو نوع آموزش حضوری و آموزش آنلاین تحت عنوان آموزش ترکیبی برای تدریس مثلثات، از نظر معلمان ریاضی در ایران، بررسی شد. 17 نفر داوطلب شرکت در مطالعه شدند که همگی، تجربه تدریس آنلاین مثلثات را داشتند. جمع آوری داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته صورت گرفت و با موافقت شرکت کنندگان، ضبط شنیداری شدند. داده های این مطالعه شامل گفت وگوهای اولیه، مصاحبه ها و یادداشت های نویسنده اول و برداشت های مشترک سه نویسنده در مورد آن ها بود. همچنین متن پیاده شده مصاحبه ها، برای شرکت کنندگان ارسال شد و پس از انجام اصلاحات توسط آنان، مورد تحلیل قرارگرفت. چارچوب نظریِ این پژوهش، «اجتماع کاوشگری » با سه مؤلفه اجتماعی و شناختی و تدریسی بود. کاهش نظام وار داده ها با روش تحلیل مضمون انجام شد. در نتیجه، چهار مضمون اصلی «شخصی سازی آموزش»، «میزان تمرکز در نظام آموزشی»، «اختیارات معلمان» و «انعطاف در برنامه درسی» برای آموزش ترکیبی در ایران، شکل گرفتند و دومؤلفه «موضوع درسی» و «محتوا و سازماندهی محتوا»، به سه مؤلفه مدل «اجتماع کاوشگری» اضافه شدند. از نظر معلمان، گسترش امکانِ دسترسی به منابع آموزشی، تأمین اینترنت برای توسعه عدالت آموزشی، تصمیم گیری سیاست گذاران برای کاهش تمرکز و افزایش اختیارات معلمان، از زیرساخت های ضروری برای اثربخشی آموزش های ترکیبی است.