عبدالرضا احمدی اتویی

جامعه ایران در دهه های اخیر شاهد تقابل دو گفتمان عمده سیاسی بوده است: گفتمان موافقان جمهوری اسلامی و گفتمان مخالفان آن. این شکاف گفتمانی موجب تضعیف انسجام سیاسی و افزایش قطبی سازی اجتماعی شده بود. مسئله اصلی این پژوهش آن است که جنگ دوازده روزه ایران و اسرائیل (خرداد ۱۴۰۴) چگونه زمینه ساز بازتعریف گفتمان های رقیب و شکل گیری همبستگی ملی شد و چه سازوکارهایی می تواند تداوم این انسجام را در دوران پساجنگ تضمین کند. هدف اصلی تحقیق، شناسایی و تبیین سازوکارهای تداوم انسجام سیاسی مردم ایران در دوران پساجنگ است. اهداف فرعی شامل تحلیل ریشه های گفتمان های متقابل پیش از جنگ، بررسی نقش رسانه های داخلی و خارجی در شکل دهی همبستگی و بازتعریف مفهوم «دیگری» در فضای پساجنگ می باشد. این پژوهش کیفی و توصیفی-تحلیلی است و با رویکرد تحلیل گفتمان لاکلائو و موفه انجام شده است. جامعه آماری شامل متون گفتمانی مرتبط با جنگ 12 روزه است که به صورت هدفمند انتخاب و با ابزارهایی مانند تحلیل محتوای کیفی، کدگذاری مفهومی و تفسیر گفتمانی بررسی شده اند. یافته ها نشان می دهد که جنگ 12 روزه با ایجاد تهدید خارجی مشترک، موجب بازتعریف دال هایی چون «وطن»، «استقلال» و «امنیت» به عنوان عناصر مشترک هر دو گفتمان شد. این بازتعریف شکاف میان موافقان و مخالفان را موقتاً کاهش داد و نوعی همبستگی ملی نوپدید ایجاد کرد. نتیجه تحقیق نشان می دهد که تداوم انسجام سیاسی در دوران پساجنگ مستلزم مدیریت اختلاف، گفتگوی دموکراتیک، بازتعریف واقع گرایانه مفهوم «دیگری» و تقویت اعتماد رسانه ای است. درمجموع، جنگ 12 روزه فرصتی برای بازسازی هویت ملی و عبور از قطبی سازی سیاسی فراهم کرد.