مریم فتحی اصل

ظهور و گسترش شبکه های اجتماعی، به ویژه اینستاگرام، زمینه ای نوین برای شکل گیری الگوهای تعاملی و بازتعریف عناصر فرهنگی فراهم کرده است. در این فضا، جوامع آنلاین به بستری برای بازسازی هویت فردی تبدیل شده اند؛ فرایندی که در آن پیوند میان جهان واقعی و مجازی از خلال آواتارها و بازنمایی های انتخاب شده کاربران شکل می گیرد. این پژوهش با اتکا به نظریه بازنمایی «خود» از منظر اروینگ گافمن، به تحلیل نحوه کنشگری بانوان طلبه در اینستاگرام می پردازد و ابعاد هویتی، مجازی و مخاطب محور این کنشگری را مورد واکاوی قرار می دهد. باتوجه به حضور روزافزون این گروه در فضای مجازی، پشتوانه های دینی و رسالت تبلیغی آنان، هدف مطالعه، گونه شناسی الگوهای کنشگری بانوان طلبه در این پلتفرم است. با بهره گیری از رویکرد کیفی و روش تحلیل محتوای جهت دار، دو گونه اصلی از کنشگری شناسایی شده است: ۱) کنشگری در قالب «سبک زندگی» و ۲) کنشگری مبتنی بر «مسئولیت پذیری اجتماعی». گونه نخست شامل پنج زیرگونه است: اصالت معنای زندگی، اصالت تصویر زندگی، زندگی عاشقانه، حقیقت الهی و واقعیت کاریکاتوری و سبک مینیمالیستی مدرن. گونه دوم نیز سه زیرگونه را در بر می گیرد: امدادگر اجتماعی زنانه، مرجعیت زنانه دینی، و دختر تمدن ساز.تحلیل این الگوهای کنشگری، به شناسایی چهار نوع «خود» بازنمایی شده در اینستاگرام انجامید: ۱) خود معناگرا، ۲) خود تأمل گرا، ۳) خود سیال، و ۴) خود مرجع. این یافته ها، افق های تازه ای در درک بازنمایی هویت، نقش آفرینی و کنشگری مذهبی زنان در بستر شبکه های اجتماعی می گشاید.