مژگان یوسفی

هدف: در دهه های اخیر، با توجه به تغییرات سریع و گسترده در محیط های کاری و تحولات اجتماعی، تعارض کار-خانواده به یکی از مسائل کلیدی در حوزه مدیریت منابع انسانی و روان شناسی سازمانی تبدیل شده است. این تعارض زمانی به وجود می آید که فشارها و مسئولیت های ناشی از زندگی حرفه ای و شخصی افراد به گونه ای با یکدیگر در تضاد قرار می گیرند که ایفای نقش در یکی از این حوزه ها بر دیگری تأثیر منفی می گذارد. این مشکل تنها مختص به کارکنان زن و مرد نیست، بلکه با افزایش مشارکت زنان در بازار کار و نقش های شغلی مردان در محیط های خانوادگی، ابعاد جدیدی پیدا کرده است. در همین راستا، هدف اصلی این پژوهش تعیین تأثیر تعارض کار-خانواده بر قصد جابه جایی و ساماندهی کتابداران کتابخانه های عمومی استان مرکزی با توجه به نقش میانجی استرس و فرسودگی شغلی است. روش: پژوهش حاضر ازنظر هدف، کاربردی و بر اساس ماهیت و نحوه گردآوری داده ها از نوع توصیفی- پیمایشی است و ازنظر زمان نیز، از نوع مقطعی است. جامعه آماری شامل تمامی کتابداران شاغل در کتابخانه های عمومی استان مرکزی که در سال 1403 مشغول به کار بودند و نمونه آماری به روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای از طریق فرمول کوکران، 120 نفر تعیین شد. ابزار اندازه گیری شامل پرسش نامه های تعارض کار خانواده از کارلسون و همکاران،  استرس شغلی و فرسودگی شغلی از شین و همکاران و قصد جا به جایی از ردوت است. روایی پرسش نامه ها به روش روایی سازه از طریق تحلیل عاملی و پایایی آن از طریق آلفای کرونباخ سنجیده شده است. جهت تجزیه وتحلیل داده ها  نیز از روش مدل یابی معادلات ساختاری و نرم افزار اس.پی.اس.اس. نسخه 25 و اسمارت پی.ال.اس. نسخه 3 بهره گرفته شد. یافته ها: نتایج پژوهش نشان داد که در سطح خطای کمتر از 0/01، تعارض کار- خانواده تاثیر مثبت و معناداری بر قصد جابه جایی و ساماندهی کارکنان، استرس شغلی و فرسودگی شغلی دارد و همچنین تاثیر مثبت و معنی دار استرس شغلی و فرسودگی شغلی بر قصد جابه جایی و ساماندهی کتابداران تایید شد. درنهایت، استرس شغلی و فرسودگی شغلی نقش واسطه ای معناداری در رابطه بین تعارض کار- خانواده با قصد جابه جایی و ساماندهی کتابداران کتابخانه های عمومی استان مرکزی ایفا می کند.  نتیجه گیری : پژوهش حاضر نشان داد برای کاهش تعارض کار-خانواده، ایجاد برنامه های حمایتی مانند ساعات کاری منعطف، دورکاری و مرخصی های استعلاجی بیشتر به کارکنان کمک می کند تا تعادل بهتری بین زندگی شخصی و حرفه ای برقرار کنند و رضایت شغلی آن ها افزایش یابد. همچنین، برگزاری کارگاه های آموزشی درزمینه مدیریت زمان و کاهش استرس می تواند به کتابداران در مقابله با تعارضات کار-خانواده و بهبود مهارت های مقابله ای کمک کند. در خصوص کاهش استرس شغلی، برگزاری دوره های آموزشی برای مدیریت استرس و ترویج فرهنگ حمایت اجتماعی در محیط کار از طریق ایجاد گروه های پشتیبانی و تشویق تعاملات اجتماعی، می تواند به کاهش استرس کتابداران کمک کند.