بررسی تأثیر تعارض کار-خانواده بر قصد جابه جایی و ساماندهی کتابداران؛ تبیین نقش میانجی استرس و فرسودگی شغلی (مقاله علمی وزارت علوم)
درجه علمی: نشریه علمی (وزارت علوم)
آرشیو
چکیده
هدف: در دهه های اخیر، با توجه به تغییرات سریع و گسترده در محیط های کاری و تحولات اجتماعی، تعارض کار-خانواده به یکی از مسائل کلیدی در حوزه مدیریت منابع انسانی و روان شناسی سازمانی تبدیل شده است. این تعارض زمانی به وجود می آید که فشارها و مسئولیت های ناشی از زندگی حرفه ای و شخصی افراد به گونه ای با یکدیگر در تضاد قرار می گیرند که ایفای نقش در یکی از این حوزه ها بر دیگری تأثیر منفی می گذارد. این مشکل تنها مختص به کارکنان زن و مرد نیست، بلکه با افزایش مشارکت زنان در بازار کار و نقش های شغلی مردان در محیط های خانوادگی، ابعاد جدیدی پیدا کرده است. در همین راستا، هدف اصلی این پژوهش تعیین تأثیر تعارض کار-خانواده بر قصد جابه جایی و ساماندهی کتابداران کتابخانه های عمومی استان مرکزی با توجه به نقش میانجی استرس و فرسودگی شغلی است. روش: پژوهش حاضر ازنظر هدف، کاربردی و بر اساس ماهیت و نحوه گردآوری داده ها از نوع توصیفی- پیمایشی است و ازنظر زمان نیز، از نوع مقطعی است. جامعه آماری شامل تمامی کتابداران شاغل در کتابخانه های عمومی استان مرکزی که در سال 1403 مشغول به کار بودند و نمونه آماری به روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای از طریق فرمول کوکران، 120 نفر تعیین شد. ابزار اندازه گیری شامل پرسش نامه های تعارض کار خانواده از کارلسون و همکاران، استرس شغلی و فرسودگی شغلی از شین و همکاران و قصد جا به جایی از ردوت است. روایی پرسش نامه ها به روش روایی سازه از طریق تحلیل عاملی و پایایی آن از طریق آلفای کرونباخ سنجیده شده است. جهت تجزیه وتحلیل داده ها نیز از روش مدل یابی معادلات ساختاری و نرم افزار اس.پی.اس.اس. نسخه 25 و اسمارت پی.ال.اس. نسخه 3 بهره گرفته شد. یافته ها: نتایج پژوهش نشان داد که در سطح خطای کمتر از 0/01، تعارض کار- خانواده تاثیر مثبت و معناداری بر قصد جابه جایی و ساماندهی کارکنان، استرس شغلی و فرسودگی شغلی دارد و همچنین تاثیر مثبت و معنی دار استرس شغلی و فرسودگی شغلی بر قصد جابه جایی و ساماندهی کتابداران تایید شد. درنهایت، استرس شغلی و فرسودگی شغلی نقش واسطه ای معناداری در رابطه بین تعارض کار- خانواده با قصد جابه جایی و ساماندهی کتابداران کتابخانه های عمومی استان مرکزی ایفا می کند. نتیجه گیری : پژوهش حاضر نشان داد برای کاهش تعارض کار-خانواده، ایجاد برنامه های حمایتی مانند ساعات کاری منعطف، دورکاری و مرخصی های استعلاجی بیشتر به کارکنان کمک می کند تا تعادل بهتری بین زندگی شخصی و حرفه ای برقرار کنند و رضایت شغلی آن ها افزایش یابد. همچنین، برگزاری کارگاه های آموزشی درزمینه مدیریت زمان و کاهش استرس می تواند به کتابداران در مقابله با تعارضات کار-خانواده و بهبود مهارت های مقابله ای کمک کند. در خصوص کاهش استرس شغلی، برگزاری دوره های آموزشی برای مدیریت استرس و ترویج فرهنگ حمایت اجتماعی در محیط کار از طریق ایجاد گروه های پشتیبانی و تشویق تعاملات اجتماعی، می تواند به کاهش استرس کتابداران کمک کند.Investigating the Effect of Work-Family Conflict on Librarians' Turnover Intentions: Explaining the Mediating Role of Job Stress and Burnout
Purpose: In recent decades, work-family conflict has emerged as one of the key issues in human resource management and organizational psychology. This conflict occurs when pressures and responsibilities from work and family roles interfere with one another in ways that cause performance in one domain to negatively affect the other. Accordingly, the main purpose of this study is to investigate the effect of work–family conflict on librarians’ turnover intention in public libraries in Markazi Province, considering the mediating role of job stress and burnout. Method: The present study is applied in terms of its purpose and descriptive–survey based on the nature and method of data collection, and it is cross-sectional in terms of time. The statistical population consisted of all librarians working in public libraries in Markazi Province in 2024-2025. Using Cochran’s formula and stratified random sampling, a sample of 120 librarians was selected. The measurement instruments included Carlson et al.’s Work–Family Conflict Questionnaire, Shin et al.’s Job Stress and Burnout Scales, and Roodt’s Turnover Intention Scale. The construct validity of the questionnaires was evaluated through factor analysis, and their reliability was assessed using Cronbach’s alpha. Data were analyzed using structural equation modeling (SEM) with SPSS version 25 and SmartPLS version 3. Findings: The results showed that at a significance level of less than 0.01, work–family conflict had a positive and significant effect on turnover intention, job stress, and burnout. In addition, the positive and significant effects of job stress and burnout on librarians’ turnover intention were confirmed. Finally, job stress and burnout played a significant mediating role in the relationship between work–family conflict and turnover intention among librarians in public libraries in Markazi Province. Conc lusion: The findings of this study indicated that to reduce work–family conflict, implementing supportive programs such as flexible working hours, teleworking, and additional sick leave can help employees achieve a better balance between personal and professional life and enhance their job satisfaction. Furthermore, organizing training workshops on time management and stress reduction can help librarians cope with work–family conflict and improve their coping skills. To reduce job stress, offering training courses on stress management and promoting a culture of social support in the workplace—through the creation of support groups and the encouragement of social interactions—can contribute to lowering librarians’ stress levels.
تبلیغات
