محمد رکابیان

از مهم ترین مباحث دررابطه با حدود اختیارات حکمران نظام اسلامی در عصر غیبت به ویژه با تشکیل حکومت اسلامی، اختیار اذن فقیه در ایجاد جنگ یا صلح است. نسبت به حدود این اختیار بنا بر انواع جهاد تعریف شده در فقه، اختلافات و اقوال زیادی بین فقهای امامیه مطرح است. بررسی حدود اختیارات این حکم، بنا بر وجه تمایزی که بین مخاصمات از نوع بین المللی و داخلی دارد، احتیاج به حل دو مشکل اساسی دراین باب دارد: یکی ضابطه مندکردن انواع مخاصمات در کلام فقها از حیث داخلی یا بین المللی بودن و دیگری برطرف کردن ابهام در اجرای این اختیار در زمان غیبت می باشد. باتوجه به مطالب پیش گفته، تحقیق به این پرسش پاسخ می دهد که «حکمرانی نظام اسلامی در مخاصمات مسلحانه، دارای چه اختیاراتی است؟». فرضیه تحقیق به صورت تحلیلی توصیفی پاسخگوی این است که باتوجه به تمایزات شهروند (مسلم و غیرمسلم) و غیرشهروند در بحث مخاصمه، یک ضابطه دررابطه با نوع جنگ وجود دارد؛ به این نحو که مخاصمه به بین المللی و داخلی تقسیم می شود که بین المللی شامل دو نوع می شود: 1. تهاجمی، 2. تدافعی؛ داخلی نیز در سه نوع تجلی می یابد: 1. دفع عدم انقیاد شهروند غیرمسلمان، 2. دفع عدم انقیاد شهروند مسلمان درصورت خروج بر حکمران نظام اسلامی، 3. دفع عدم انقیاد شهروند مسلمان درصورت خروج از اسلام. در مرحله بعد، اذن و اختیار حکمران نظام اسلامی را نسبت به همه اقسام یادشده بررسی کرده و برآیند بحث نسبت به اقسام یادشده، این است که حکمران نظام اسلامی نسبت به ایجاد و فرمان جنگ نسبت به همه اقسام یادشده (حتی جهاد ابتدایی)، در زمان غیبت معصوم قابلیت اجرا دارد.